Óìåíüøèòåëüíûå èìåíà â ïåðåïèñÿõ, ðåâ.ñêàçêàõ, â ñåìüÿõ

Ïðîñòîðå÷íàÿ ôîðìà Íè÷èïîð ïðîèñõîäèò îò èìåíè Íèêèôîð, êîòîðîå â ñâîþ î÷åðåäü ïðîèñõîæèò îò äð.-ãðå÷åñêîãî èìåíè Νικηφόρος (èìååò ñâî¸ çíà÷åíèå - íåñóùèé ïîáåäó) . Çâóê Ï èìååò îáû÷íîâåíèå ÷àñòî çàìåíÿòñÿ íà Ô â óêðàèíñêîì, ïîäîáíîå çâó÷àíèå - ïðîäóêò ìàëîãðàìîòíîñòè è óïðîùåíèÿ â ïðîèçíîøåíèè èíîñòðàííîãî ñëîâà.

â òî âðåìÿ êàê ×åïóð* (â ðàçëè÷íûõ âàðèàíòàõ) îò ×åïóðíûé, ÷åïóðíîé - îïðÿòíûé, àêêóðàòíî îäåòûé, èíîãäà ñóåòíûé, ñêëîííûé ê ùåãîëüñòâó.  îäíîì èç ðàññêàçîâ Ëåñêîâà ÷èòàåì '...îí ñêâåðíûé ÷åëîâåê, íåõîðîøèé, ÷åïóðíîé, åìó äåíüãè íóæíû, îí çà äåíüãè è æåíèòñÿ'. (Ô)  ñëîâàðå Äàëÿ òàê æå ÷åïîðíè÷àòü - ëîìàòüñÿ, ùåãîëÿòü ÷îïîðíûì îáðàùåíèåì, ÷åïîðíûé - ìåëî÷íûé, ùåïèòèëüíûé.
Ôàìèëèÿ ×åïóðíûé - ó ìåíÿ îäíà èç ïðÿìûõ, ïîýòîìó ó ìåíÿ åñòü èíòåðåñ îòñëåæèâàòü ôàìèëèþ è ïîõîæèå íà íå¸. Ïî ïðÿìûì ïðåäêàì ìîæíî îòñëåäèòü ìèíèìóì äî ïåðâîé ïîëîâèíû 17 â. Òîëüêî â ðååñòðå 1649 ã. - 8 ×åïóðíûõ è ×åïóðíåíêî. È åñëè ×åïóðêî áîëüøå ýòî íå çíà÷èò ÷òî îíè ôàìèëèÿ ×åïóðêî - ïðåâè÷íà.
Ñâîäèòü äâà ýòèõ ñëîâà â îäíî, èëè ïðîèçâîäèòü îäíî îò äðóãîãî - íåò íèêàêîé íàäîáíîñòè (ò.å. íå ïðàâèëüíî), ôîíåòè÷åñêè ýòè ñëîâà áëèçêè, íî ñìûñë ñîâåðøåííî ðàçíûé, è ïðîèñõîæäåíèå ñîâåðøåííî ðàçíîå, îäíî ãðå÷åñêîå, äðóãîå - ñëàâÿíñêîå. Åñòü è âîâñå ñëîâà-îìîíèìû.

Soqur íàïèñàë:

[q]

Îñíîâíûå ðóññêèå ïðîèçâîäíûå ôîðìû - âñå ñ -è- âìåñòî -å-: Ìèëà, Ìèëÿ, Ìèëàíà, Ìèëüêà, Ìèëàøà.

[/q]

Äà âû ÷òî?

Îñíîâíîé ÐÓÑÑÊÎÉ ïðîèçâîäíîé ôîðìîé îò Ìåëàíèè áûëà ÌÀëàíüÿ-ÌÀëàøà, ñ "à" âìåñòî "å".
È çàìåòüòå, ýòî íå ÿ óòâåðæäàþ, ýòî ñîâåðøåííî ÷åòêî çàôèêñèðîâàëà óñòíàÿ ïàìÿòü ðóññêîãî íàðîäà:

Ìàëàíüÿ - ãîëîâà áàðàíüÿ"
Ìàëàíüèíà ñâàäüáà
Êàêîâà Ìàëàíüÿ, òàêîâû ó íåå è îëàäüè
Ïàõàëà Ìàëàíüÿ çàäîì íàïåð¸ä
Ìàëàøêà Àêóëüêó íå âûïåðåäèò, îáå ïëîõè.
Êàøà-ìàëàøà
Áàðàøêè ó Ìàëàøêè, à äâå ñóìû ó Ôîìû.
Ñ ãîëîäó Ìàëàøêå è àëàøêè âñëàñòü

È ýòîò ïåðå÷åíü áåç òðóäà ìîæíî ïðîäîëæèòü...

Ãîáàí íàïèñàë:

[q]

Óìåíüøèòåëüíîå èìÿ êðåñòüÿíèíà Ñàìàøêî, à ïîëíîå?

[/q]

Ñàìóèë, íàâåðíîå

Ãîáàí íàïèñàë:

[q]

Óìåíüøèòåëüíîå èìÿ êðåñòüÿíèíà Ñàìàøêî, à ïîëíîå?

[/q]

Ñàìóèë-Ñàìîéëî èëè Ñàìñîí

Atkara-EV íàïèñàë:

[q]

Îñíîâíîé ÐÓÑÑÊÎÉ ïðîèçâîäíîé ôîðìîé îò Ìåëàíèè áûëà ÌÀëàíüÿ-ÌÀëàøà, ñ "à" âìåñòî "å".

[/q]

Âî-ïåðâûõ, ÿ ãîâîðèë î íàñòîÿùåì âðåìåíè, à, âî-âòîðûõ, òàêè æ â ïîäòâåðæäåíèå ìîèõ ñëîâ ïðèìåðû ïðèâîäèòå - âñå èìåíà áûëè óñâîåíû è ñèëüíî èçìåíåíû, ïðè ýòîì ÷àñòî àññîöèèðîâàëèñü ñ ÷åì-òî, ñîâåðøåííî îòëè÷íûì îò èñòèííîãî ãðå÷åñêîãî, åâðåéñêîãî è ïð. èõ çíà÷åíèÿ. Çäåñü - âîçìîæíî, ñ "ìàëûé", òåì áîëåå, ÷òî áûëè áëèçêèå ÿçû÷íèöêèå èìåíà Ìàë, Ìàëóøà è ò.ï.

Soqur íàïèñàë:

[q]

Íå âåðèòå ìíå - âûéäèòå íà óëèöó è ñïðîñèòå, ñ ÷åì àññîöèèðóåòñÿ ýòî èìÿ?

[/q]

Êàøà-ìàëàøà Ýòî óæå â áóêâàðÿõ!


Soqur íàïèñàë:

[q]

òî ñêîëüêî ðàç Âû âñòðå÷àëè ñëîâî "÷åïóðêî" â çíà÷åíèè "÷åïóðíèé"( ýòè óêðàèíñêèå ñëîâà íå åñòü ïîëíûì ñîîòâåòñòâèåì ðóññêèì "÷îïîðíûé" è "÷åïóðíîé")?

[/q]

Íàñ÷åò ñîîòâåòñòâèÿ ìîæíî ïîñïîðèòü âìåñòå ñ Àêàäåìñëîâàðåì.

Ñëîâî ÷îïîðíûé âîøëî â ðóññêèé ëèòåðàòóðíûé ÿçûê èç æèâîé íàðîäíîé ðå÷è.
Åùå â XVIII â. íà íåì ëåæàë îòïå÷àòîê áûòîâîãî ïðîñòîðå÷èÿ.
 «Ñëîâàðå Àêàäåìèè Ðîññèéñêîé» ÷èòàåì: «×îïîðíûé...  ïðîñòîðå÷èè ãîâîðèòñÿ î ùàïåòêîì íàðÿäå, óáîðå, òàêæå è î ïîñòóïêàõ æåìàííûõ. ×îïîðíàÿ îáóâü».
Ñð. òàì æå: «îäåò ÷îïîðíî; õîäèò ÷îïîðíî» (ñë. ÀÐ 1806—1822, ÷. 6, ñ. 1308).
Àêàä. À. È. Ñîáîëåâñêèé ñâÿçûâàë ñëîâî ÷îïîðíûé (âîïðåêè ìíåíèþ Áåðíåêåðà) ñ îáëàñòí. ÷åïóðà— `öàïëÿ' (Ìàëàÿ áåëàÿ öàïëÿ, èëè ÷åïóðà-íóæäà - ëàò. Egretta garzetta — ñðåäíåãî ðàçìåðà áîëîòíàÿ ïòèöà ñåìåéñòâà öàïëåâûõ, øèðîêî ðàñïðîñòðàí¸ííàÿ â ò¸ïëîì êëèìàòå âîñòî÷íîãî ïîëóøàðèÿ).
«×îïîðíûé (èç ÷îïóðíûé? è ìð. ÷åïóðíèé, ÷åïóðèòüñÿ äîëæíû áûòü ñâÿçàíû âìåñòå.
Ñëåäóåò îáðàòèòü âíèìàíèå íà ñòðîãî-ïðèëè÷íûé âíåøíèé âèä öàïëè è íà åå âñåãäà ñòåïåííîå ïîâåäåíèå, ÷òîáû ïîíÿòü ñâÿçü ñëîâ ÷åïóðà ñ ÷îïîðíûé è ïð. Ñðâ. ïåòóøèòüñÿ, åðøèòüñÿ, ¸æèòüñÿ è ò. ï.», îêðûñèòüñÿ.

Îäíàêî â «Ìàòåðèàëàõ» È. È. Ñðåçíåâñêîãî óêàçàíî â êíèæíîì ïàìÿòíèêå XIV â. ñëîâî ÷åïîðú, ïîñòàâëåííîå â ïàðàëëåëü ñ èñêóñåíú. «Ñå áûñòü èñêóñåíú ÷åïîðú è íåñòü ïîäîáåíü òåáå íèêòî æå íà çåìëè (âú äð. ñï.: ñå áûñòü èñêóøåíú ÷'ïåðú; 〨δού γέγονας δóκιμος παρά πάντας ....) Åôð. Ñèð. XIV â. (Â.)» (Ñðåçíåâñêèé, 3, ñ. 1498)

Ïóáëèêóåòñÿ âïåðâûå ïî ðóêîïèñè, ñîõðàíèâøåéñÿ â àðõèâå íà 1 ëèñòêå ñ âíåñåíèåì ðÿäà íåîáõîäèìûõ óòî÷íåíèé è ïîïðàâîê — Å. Ê.

À ñêîëüêî ðàç åãî ìîæíî âñòðå÷àòü ýòî ñëîâî - "÷åïóðêî"?
ß êàê-òî Ðåäüêî âåðþ áîëüøå, âñå æ-òàêè íå çðÿ îí âñþ æèçíü èçó÷àë óêðàèíñêóþ àíòðîïîíèìèêó è íå òîëüêî íà óëèöó âûõîäèë, íî è íà äðóãèõ óðîâíÿõ ëèíãâèñòè÷åñêèõ ðàáîòàë:

1. Òàê ñàìî ñë³ä ðîçð³çíÿòè ïð³çâèùà Íå÷åïÓðåíêî (â³ä íå÷åïÓðà) ³ Íè÷èïÎðÅíêî (â³ä Íè÷Èïið),

2. Ùå ð³äøå áóâàþòü ïîìèëêè, âèêëèêàí³ ïîïëóòàííÿ ³ —º (1,52%), º —à (äî 1,3%), º —üî òà º —è (ïî 0,87% üî — º òà î — è (ïî 0,65%).
˳òåðà ³, çàì³ñòü º, íåïðàâèëüíî âæèâàºòüñÿ â ïð³çâèùàõ Áºëîâ³æèé, Âîë³âà÷, Êàë³í³÷åíêî, ˳âåíöîâ, ˳îíåíêî, Îë³ùóê òà ³í.; ë³òåðà º
çàì³ñòü à, — ó ïð³çâèùàõ Ãåðàñåâè÷, Ãåðàñèì, Ãåðàùåíêà òà ³í.; ë³òåðà º, çàì³ñòü áóêâîñïîëóêè üî, — ó ïð³çâèùàõ Ñèíºãóá, Ñèíºùîêèé ³ éîä.; ë³òåðà º, çàì³ñòü è, — ó ïð³çâèùàõ Íåæåâåíêî, Íå÷åïîðóê, Íå÷èïîðåíêî, ........
áóêâîñïîëóêà üî, çàì³ñòü º, — ó ïð³çâèùàõ ªðüîìåíêî, ªðüîìêî, Ïîëóäüîííèé; ë³òåðà î, çàì³ñòü è, —ó ïð³çâèùàõ Áåðåãîâîé, Áóéíîé, Êîëîìîºöü, Ðóäîé ³ ïîä.