Униатство, униаты (грекокатолики)

На сайте ВГД собираются люди, увлеченные генеалогией, историей, геральдикой и т.д. Здесь вы найдете собеседников, экспертов, умелых помощников в поисках предков и родственников. Вам подскажут где искать документы о павших в боях и пропавших без вести, в какой архив обратиться при исследовании родословной своей семьи, помогут определить по старой фотографии принадлежность к воинским частям, ведомствам и чину. ВГД - поиск людей в прошлом, настоящем и будущем!

Собираем в этой теме воедино все сведения, касающиеся униатов на территории РИ и не только РИ

Архивные материалы можно найти:
в Вильнюсе - Литовский государственный исторический архив (LVIA)

в Минске - Национальный исторический архив Беларуси (НИАБ)

в Киеве - ЦГИАК (Киев)

в Хмельницке - фонд 315

в Санкт-Петербурге - Российский государственный исторический архив (РГИА)
Список униатских фондов в РГИА

в Ватикане - статья из Википедии "источники по истории белорусской православной церкви в архивах Ватикана"

БИБЛИОГРАФИЯ на русском языке
БИБЛИОГРАФИЯ на польском языке
БИБЛИОГРАФИЯ на белорусском языке
БИБЛИОГРАФИЯ на украинском языке

Тема на этом форуме Приходы греко-католических (униатских) церквей Белоруссии.

Может кто то подскажет . Где можно найти информацию об несуществующей церкви(УНИАТСКОЙ).
Сейчас нет деревни где она находилась ,уничтожила советская власть в 1950г.
Напутано и с названием деревни.И ничего я не знаю про саму деревню.
Вот что мне известно:
Церковь называлась кажется
св.НИКОЛАЯ , 22 мая был храмовый день,и тогда же 22мая ОТПУСТОВЫЙ день(ВІДПУСТ укр.).
От церкви остались несколько икон колокола и иконостас(которому в этом году исполнилось 100 лет) может быть еще что мелкое.Все это находится в соседней деревни .Церковь сожгли когда выселили людей.
Цэрковной документации не осталось.
НАЗВАНИЕ ДЕРЕВНИ SIEDLISKA(из польских и австрийских карт 20-30г).В округе эту деревню называют
-СЭЛЫЩЭ(я думаю это неправильное название,хотя в св. о рождении деда написано СЭЛЫЩЭ - место рождения).Свидетельство правда выдали повторно в 1960г.(1922г.-родился дед)
Мне кажется что где то должна быть информация об этой церкви.
Потому что ОТПУСТ(відпуст) в униатской церкви это великое событие даже если рас в году.
Подскажите где может быть информация.Может можно искать через интернет.
Деревня находилась в ИВАНО-ФРАНКОВСКОЙ обл (Станиславской). Галичский р-н. Западная Украина.
(Обл. архив можно не считать.)Интересует церковное направление.Хотя..
БУДУ БЛАГОДАРЕН ЗА ЛЮБУЮ ИНФОРМАЦИЮ.
МОЖЕТ КОМУ ТО ЧТО ТО ПОПАДЕТСЯ.
Извените если не по адресу.Последние священники о.САМОТУЛКА и о.БАРАНОВСКИЙ(со слов).

Дзяніс Васільевіч Лісейчыкаў,
кандыдат гістарычных навук
загадчык аддзела навуковага выкарыстання дакументаў і інфармацыі

Уніяцкія парафіі Мінска ў XVII–XIX стст.[1]
http://niab.by/stat/lisejczyk_unijaminsk/

Гісторыя нашага раёна ведае нямала прыкладаў барацьбы “за веру”. Найбольш яскравы прыклад – барацьба жыхароў вёскі Узмёны супраць пераходу з уніі у праваслаўе. Завадатарам барацьбы быў мясцовы каталіцкі пан Клаўдзій Мірскі. Гэты пан не дазваляў перавесці мясцовую уніяцкую царкву на праваслаўны абрад, спасылаючыся на тое, што царква пабудавана на яго грошы. І ён не аддаваў ключы ад царквы. 21 лістапада 1839 года міністр унутраных спраў дае дазвол на высылку князя Мірскага ў Вятку пад суровы нагляд. Ва Узмёны прыбыў палкоўнік Курасоўскі з салдатамі, пачаліся свавольствы над людзьмі. Палкоўнік Курасоўскі апісаў жывёлу, інвентар, патрабаваў 80 рублёў на пераробку царквы і 165 рублёў на сваё утрыманне, але ва Узмёнах спакою не было. Сяляне-уніяты адмовіліся пераходзіць у “веру продкаў” і прыняць прычасце па праваслаўнаму абраду.

Ва Узмёны другі раз былі пасланы салдаты, але як толькі салдаты сышлі, узмёнцы зноў адмовіліся выконваць абрады праваслаўнай царквы. На працягу 5-ці гадоў з (1841 па 1846 гг.) войскі і жандары пагрозамі і зброяй прымушалі жыхароў перайсці ў праваслаўную веру. Справа даходзіла да публічных лупцовак бізунамі і нагайкамі, але як толькі салдаты сыходзілі, пачыналася ўсё па-ранейшаму. Узмёнцаў угаворваў не толькі праваслаўны святар, але і каталіцкі. Але ўсё дарэмна. У рэшце рэшт салдаты былі пакінуты ва Узмёнах на пастой. Гэтага узмёнцы вытрымаць не маглі. І таму, як вядома з рапарта павятовага спраўніка Віленскаму генерал-губернатару, усе узмёнцы пайшлі на споведзь у праваслаўную царкву.. Потым, у 1866 годзе, ва Узмёнах была пабудавана цагляная царква і народнае вучылішча.

Доўга ўпарціліся пераходу ў праваслаўе жыхары Пераброддзя. Адзін з агентаў Сямашкі сведчыў, што з перабродцамі цяжка мець справу. Перабродцы - людзі гордыя, вольныя, не прывычныя да сляпога падпарадкавання. І ўсё ж пераброды ў 1841 годзе перайшлі на праваслаўны абрад .

Доўгі час давалі адпор праваслаўю жыхары Чэрасаў, але ўжо ў 1839 годзе Чэраская царква перайшла на праваслаўны абрад. Яшчэ больш зацятай была барацьба ў Навалацы. Гэта старадаўні маёнтак Клотаў, ад якога да нашага часу амаль нічога не засталося. У Навалацы здаўна існавала царква, яшчэ з 1514 года. У 18-м стагоддзі яна, пэўна, разбурылася, таму што арцыбіскуп Смагаржэўскі даручыў Браслаўскаму ксяндзу Забароўскаму асвяціць новаўзведзеную навалацкую царкву – у 1784 годзе. Аднак Клоты хутка перарабілі царкву ў касцёл. Падчас скасавання уніі уніяты пачалі судовую справу супраць Клотаў, каб вярнуць Навалацкую царкву сабе. Клоты ў адказ нават паказалі булу папы Пія VІ 1791 года, што Навалацкая царква ператворана у касцёл правільна і адпавядае акту пасвячэння. У рэшце рэшт урад стаў на бок уніятаў і царква ў 1844 годзе была апячатана. Потым Клот у 1859 годзе пачаў працэс аб вяртанні касцёла і выйграў справу ў Сенаце. Але Клоты удзельнічалі ў паўстанні 1863 года, і іх маёнтак трапіў пад канфіскацыю. І вось 20 мая 1864 года Віленскі генерал-губернатар Фон Кауфман загадаў Навалацкую царкву св. Параскевы аддаць у распараджэнне праваслаўнай царквы. Потым у 1895 годзе царква была разабрана і з яе рэшткаў была пабудавана праваслаўная “часоўня”.

Даволі зацятай таксама была рэлігійная барацьба ў Лявонпалі. У 1842-1845 гг. Лявонпаль знаходзіўся пад прамым урадавым кіраваннем з-за адмовы лявонпальцаў прыняяць праваслаўе і адрачыся ад уніі. Ішла таксама рэлігійная барацьба ў 1839 годзе і Новым Пагосце. Тут таксама прыйшлося народ перахрышчваць казакам нагайкамі. Але тут да прамога ўрадавага кіравання справа не дайшла.
http://westki.info/blogs/11320...aha-raiona

Вайна з рэлігійнай вуніяй завяршылася ў 1839
годзе Полацкім царкоўным саборам, што пад
дыктоўку калянізатараў прыняў пастанову пра
вяртаньне грэка-каталікоў «в лоно прародитель-
ской веры, дабы пребывать отныне в послушании
Святейшего Правительствующего Всероссийс-
кого Синода» (які сам быў у поўным паслушэнс-
тве царскага ўраду). Пра долю тых, хто не хацеў
вяртацца «в лоно», напісаў у артыкуле «Секущее
православие» Аляксандар Герцэн: «Со стороны
гражданского начальства истязанием заведовал
окружной Новицкий. Этот полицейский апостол
сек людей до тех пор, пока мучимый не соглашался
принять причастие от православного попа. Один
четырнадцатилетний мальчик после двухсот розг
отказался от такого общения со Христом. Его снова
начали сечь, и только тогда, уступая страшной боли,
он согласился. Православная церковь восторжест-
вовала!».

Уладзімер Арлоў. Пакуль ляціць страла. (Бібліятэка Сва-
боды. ХХІ стагодзьдзе.) — Радыё Свабодная Эўропа / Радыё
Свабода, 2012. 400 с.: іл.
http://www.svaboda.org/content/article/1047997.html

Минские епархиальные ведомости (1868-1897)
Указы, определения и распоряжения Св. Синода.
1875
По поводу имеющегося совершиться 11 мая возсоединения греко-униатских приходов входящих в состав Холмской епархии, № 10, стр. 136.
Приглашение оказать посильныя пособия бывшим униатским, а ныне возвращённым в лоно православия церковной Холмско-Варшавской епархии, № 19, стр. 271.
1889
По поводу имеющагося исполниться в текущем году 50-летия со времени возсоединения в 1939 г. с православною церковью униатов западных областей России, № 7, стр. 157.
Указы, определения и распоряжения Минского Епархиального Начальства.
1870
О доставлении православным священникам совершать требы для греко-униатов, № 8, стр. 98.
1899. Хронологический и систематический указатель статей , напечатанных в Минских епархиальных ведомостях (1868-1897 гг.). в двух частях.
Авторы: И.Пастернацкий
http://book-old.ru/BookLibrary...styah.html

У вёсцы Стайкі, што ў Невельскім раёне Пскоўскай вобласці, у руінах былога ўніяцкага храма захаваліся ўнікальныя роспісы.
Аднак яны могуць знікнуць ужо ў бліжэйшыя месяцы.
http://nn.by/?c=ar&i=80096

Церковная уния и история когда-то главного храма Шклова.
Царкоўная унія і гісторыя некалі галоўнага храма Шклова
читать здесь http://arche.by/by/page/science/12182

РГИА 824-2-364
Расписки греко-униатского духовенства о переходе в православие по Минскому благочинию (1837-38 гг.).

Именная роспись духовным давшим подписки:
1.Благочинный протоиерей Шишко.
2. Вице-Благочинный Маньковский.
3. Наст. Свержанской Цер. быв.Благочин. Ненадкевич.
4. Вице-Благочин. Петр Лавецкий.
5. Наблюдатель Папернянской ц. Стефан Боболович.
6. Наст. Заславской ц. Игнатий Зданович.
7. Наст. Старо-Свержанской ц.Игнатий Янковский.
8. Наст. Тоново-Слободзкой ц. Симеон Сущинский.
9. Наст. Горуциской(?) ц. Феодор Трусковский.
10. Наблюд. Киовецкой ц. Виконтий Трацевский.
11. Наст. Буцевицкой ц. Михаил Рыдзевский.
12. Наст. Городыской ц. Порфирий Яцевич.
13. Наст. Замостоцкой ц. Андрей Мацкевич.
14. Наблюд. Пяциовской ц. Мартин Верниковский.
15. Наст. Станьковской ц. Симеон Зальцевич.
16. Священ. Литвянской ц. Василий Новаковский.
17. Наст. Кайдановской ц. Михаил Заусцинский.
18. Налюд. Рудницкой ц. Павел Чудинович.
19. Наст. Засульской ц. Лев Верниковский.
20. Священ.Столпецкой ц. Сильвестр Домниковский.
21. Диакон Степанковской ц. Франц Буднелович.
22. Наблюд. Ойценевской ц. Иоанн Рудковский.
23. Наст. Гатовской ц. Василий Варсаба.
24. Наб. Сенницкой ц.Амвросий Яцевич.
25. Священ. Старосельской ц. Игнатий Верниковский.
26. Наблюд. Раковской ц. Антоний Трусковский.
27. Наст. Самохваловицкой ц. Феодор Ситкевич.
28. Викар. Пржиленской ц. Емилиан Белинович.
29. Наст. Тарасовской ц. Иоанн Балевич.
30. Наст. Новосадской ц. Михаил Пархимович.
31. Наст. Исзиорской(?) ц. Иоанн Билинович.
32. Наб. Пржилецкой ц. Павел Ситкевич.
33. Наст. Городецкой ц. Иоанн Шишко.
34. Священ. Выгоницкой ц. Иоанн Горбацевич.
35. Наблюд. Дорской ц. Александр Савиновский.

Расписки однотипные, такого содержания:

«Убежденный в православии Греко-Восточной Церкви не только сам готов во всякое время присоединиться к оной но и прихожан моих стараться буду всеми возможностями и благоразумными мерами в том убеждать, с тем только, чтобы мне позволено было брить бороду и носить прежнее одеяние».

«Убежденный в православии Греко-Российской Церкви буду содействовать к присоединении к оной церкви Греко-Российской и сам желаю присоединиться с тем дабы был уволен от ношения брады и рясы, полагая совершенно на благоразумии правительства и моих пастырей, в отношении мер, какие будут предприняты к таковому присоединению».

Irina Ol написал:

[q]

Расписки греко-униатского духовенства о переходе в православие по Минскому благочинию (1837-38 гг.).
[/q]

Очень интересный документ - целые семейные кланы: Верниковские, Ситкевичи, Шишко... В списке нет еще протоиерея Минской Воскресенской церкви Петра Ситкевича. Еще не знаю, каким образом, но помещик Пиетух задолжал Ситкевичу и Игнатию Верниковскому и по экздивизии Ярковской им в собственность перешли семьи крестьян, причём первому перешла семья моего предка Дрозда.

Уніяцтва на Навагрудчыне ў ХІХ ст.
У гісторыі царкоўнага жыцця на Беларусі г. Навагрудак адыгрываў значную ролю. У пачатку XIV ст. ён быў цэнтрам праваслаўнай мітраполіі. 3 другой паловы XVI ст. для праваслаўных мітрапалітаў з''яўляўся ix рэзідэнцыяй разам з Вільняй. Тут знаходзіўся мітрапалічы двор i палац. Кафедральным храмам з''яуляуся Барысаглебскі сабор, заснаваны яшчэ у XII ст. (1)
Такі ж высокі статус захоўваў Навагрудак i пры першых мітрапалітах - уніятах. (2)
Пасля трэцяга падзелу Рэчы Паспалггай Навагрудак, уключаны у склад Расійскай імперыі, страціў свой ваяводскі статус, стаўшы звычайным павятовым горадам. Аднак у адносінах да уніяцкага жыцця яшчэ некаторы час захоўваў пэўную адметнасць. Да 1810г. тут знаходзілася рэзідэнцыя Брэсцкага уніяцкага епіскапа Ігнація Булгака, перанесеная потым у Жыровічы. На тэрыторыі Навагрудскага павета працавала найбольшая ў Гродзенскай губерні колькасць храмаў - 56, якія мелі, згодна тагачаснай статыстыкі, каля 95 тысяч прыхаджан. http://www.gaiba.narod.ru/uniaty.html

Ссылки на архивные источники, библиография. И ещё хотелось бы понять, как они жили, их самоидентификация.