Глуск

5. Географический словарь Царства Польского и других славянских стран, том III, 78 стр. Глуск.
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III, 78 p., Hłusk

Перевод Гугловый, пока без редактирования.

Глуск, очень древний город, раньше в Новгородском воеводстве на восточной окраине Новгородского уезда, а ныне в Минском воеводстве, в Бобруйском уезде на реке Птичь, справа, 43 верстот уездного города, 220 от губернского города.
Имеет правление коммуны, сельскую школу, контору 3-го округа, отделение милиции, отделение 4-го округа двор, приходскую церковь (около 1600 прихожан), принадлежащих Бобруйскому благочинию, могильную часовню, две православные церкви, 5 еврейских синагог, свыше 5000 жителей обоего пола и свыше 500 домов.
Более достоверные сведения о Глуске мы находим в 15 веке, когда им правил литовский княжеский род Холшаньских, или род Дубровицких, имевший здесь укрепленный замок, построенный на берегу реки Птичь; окопы этой крепости сохранились до наших дней.
Юрья Семенович Холшаньский в 1480 году завещал землю киевскому монастырю Пичеров (Бартошевичам) в имении Глушка.
В конце 16 века, а именно в 1558 году, после происхождения князя Семена Холшанского, его огромное имение было разделено между пятью дочерьми, от которых Зофье и Елене достался замок Глуских с множеством ферм.
Софии Холшанской, она выйдет замуж за бывшего князя Александра Полубинского, в результате чего Г. позже перейдет к семье Полубинских.
Рассказ в книге Минского статистического комитета за 1878 год, стр. 17, кажется совершенно неверным, о пожертвовании Глуска Павлом Хольшаньским, епископом Виленским, королем Зигмунтом Августом, и что последний, в свою очередь, должен был подарить Яну Ходкевичу, великому правителю Ливонии. Скорее всего, у епископа здесь не было шеды, и хотя в 1568 г. Ян Ходкевич получил титул графа Шкловского, Мысского, Быховского и Глуского, со всем этим Г. должен был перейти к Ходкевичам, вероятно, через приданое Полубинская, рожденная от Зофии Холшанской, которая была после Иеронима Ходкевича, кастеляна Вильнюса (теперь у Несецкого, опубликовано Bobr. Vol. VII, p. 366). Ведь Г. мы видим ненадолго в руках Ходкевичей; кажется, только один Ян Иеронимович принял этот графский титул на Г., потому что в конце 16 века, как показывают документальные свидетельства, Глуские уже находились под властью родов Чарторыйских и Полубинских (сегодня археогр.), в результате о сговоре с семьями Холшанских и Ходкевичей.
Общее правление Чарторыйских и Полубинских было сопряжено с пограничными спорами, поэтому были общежития и кровавые процессы;
В 1579 году князь Александр Полубинский подал в Новогродскую слободу иск против Ежи Чарторыйского за нападение глущан на Осов, имущество рода Полубинских и совершенные там преступления. Однако в другом случае обоим партнерам угрожали судом. Это была интересная и скандальная потасовка в цикле печальной истории страны. Его следует упомянуть кратко, потому что он проливает свет на состояние общества того времени. Известно, как рыцарство во времена повсеместной анархии в Речи Посполитой сказалось на мирных жителях и почти довело их до отчаяния. Ну, а в 1616 году, когда гусарский отряд под командованием ротмистра Сенкевича двинулся на Московскую войну под Смоленск по Глускому тракту, напуганные этой шелухой, желая предвидеть возможный грабеж, они взбудоражили местное население и, внезапно напав на всю вооруженный лагерь под самим Глуском, они напали на всю армию Глуска и разбили всю армию, так что остаткам израненной шляхты удалось спастись только бегством. Несмотря на поражение отряда, в этом печальном испытании пострадал и сам город, ведь отступая рыцари, подожгли и убили множество людей. После завершения похода против вышеупомянутых владельцев Глуска был возбужден уголовный процесс, за который они должны были выплатить пострадавшим бронированным товарищам немалую сумму, а несколько горожан, обвиненных в подстрекательстве и кровавых беспорядках, были приговорены к казни (сегодня арх. Сборник Вильнюса, т. I, стр. 202-248).
В 1525 году король Зигмунт Старый пожаловал князю Ежи Холшанскому привилегию проведения ярмарки в Глуске, которую город начал возводить, тем более что он располагался посреди Полесья, у дорог, ведущих из четырех важных точек страны, такие как: из Минска, Слуцка, Мозыря и Бобруйска, а также по судоходной реке Птичь, имели благоприятные условия для роста, потому что Г., несмотря на затонувшее соседство, всегда был важным торговым пунктом, о чем свидетельствует даже большое количество евреев, населявших до 3000 человек (см. Столпянский на стр. 83), и это известно, что евреи ищут только самые выгодные позиции.
В документах мы находим, что после долгих споров между униатами и дизунитами князь Константин Полубинский, желая предотвратить эти религиозные распри, в 1628 г. Сборник Вильнюса, т. I, стр. 267). Александр Полубинский, маршал Волковыска, основал великолепную бернардинскую церковь и монастырь в 1667 г. (см. Несецкий т. VII, стр. 368), но Евстафий Тышкевич относит этот факт к 1662 г. (ныне Вильнюсская тека с 1858 г., стр. 149).
Разница в датах должна была возникнуть, вероятно, потому, что Тышкевич взял дату основания, а Несецкий взял дату открытия храма. Этот монастырь был распущен в 1832 году. Пар. Х. дек. В Бобруйске 1384 католика. Раньше у него были часовни в Радутичах, Заволочицах, Дворжцах, Борисовщинах, Устерхах и на приходском кладбище.
В 1717 году еврейская община Глуска уплатила в казну 600 злотых подушного налога. (т. лег. VI, стр. 352).
Поскольку город всегда был деревянным и только, по выражению примаса Лубенского, «украшенным» бернардинскими стенами (теперь «Свят», стр. 445), он не выдержал частые пожары, тем более что сюда не раз добирались татарские корзины и непокорные казаки, под ударами которых твердыня должна была рухнуть.
Самые страшные разрушения от пожара потерпел Х. в 1775 г., так что жители совсем рассеялись; Так вольный сейм того времени, собравшийся в Варшаве, желая побудить население вновь осесть, освободил город, in spe, на 10 лет от всех налогов, независимо от конфессий (ныне т. лег. т. VIII, стр. 414). ).
Г. когда-то имел свою юрисдикцию и суды, теперь гмина состоит из 9 старост. сельский, с 75 деревнями и более 2450 крестьянами-мужчинами, в основном земледелием и скотоводством. Земля в окрестностях легкая, рыбная ловля и пчеловодство приносят некоторую пользу; село Полесье, истинно глухое, отсюда и название Глуска.
Глушские евреи занимались торговлей скотом и, кроме того, производили чай, так называемый глуский чай, приправляя его травами, по-видимому, очень похожими на чай.
Хозяйство Глуски, также известное как Фастовичи, принадлежащее семье Бжозовских, расположенное в непосредственной близости от города, имеет площадь около 2450 м. Ал. Жел.

[q]
Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III, 78 p.
Hłusk, bardzo starożytne miasteczko, dawniej w województwie nowogrodzkiem na wschodnim krańcu powiatu nowogrodzkiego, a dziś w gubernii mińskiej, w powiecie bobrujskim nad rzeką Ptyczą, z prawej strony, o 43 w. od miasta powiatowego, o 220 od m. gubernialnego położone. Ma zarząd gminny, szkołę wiejską, biuro 3-go okr. policyjnego, biuro 4-go okr. sądowego, kościół par. (około 1600 parafian), należący do dekanatu bobrujskiego, kaplicę mogilną, dwie cerkwie, 5 bóżnic żydowskich, mieszkańców obojga płci przeszło 5000 i przeszło 500 domów. O Hłusku pewniejszą wiadomość znajdujemy w wieku XV, kiedy był we władaniu litewskiej książęcej rodziny Holszańskich, inaczej Dubrowickich, którzy tu mieli zamek obronny, zbudowany nad brzegiem Ptyczy; okopy tej warowni do dziś dnia pozostały. Jurja Siemianowicz Holszański w roku 1480 zapisuje we włości hłuskiej ziemię monasterowi pieczerskiemu w Kijowie (Bartoszewicz). Pod koniec wieku XVI, mianowicie w r. 1558 po zejściu kniazia Siemiona Holszańskiego, olbrzymie dobra jego poszły w podział pomiędzy pięć córek, z których Zofii i Helenie dostał się zamek hłuski z wielu folwarkami. Zofia Holszańska, poślubi ona była kniaziowi Aleksandrowi Połubińskiemu, wskutek czego H. później przeszedł do rodziny Połubińskich. Mylną zdaje się być całkiem opowieść w księdze mińskiego statystycznego komitetu za rok 1878 str. 17, o darowaniu Hłuska przez Pawła Holszańskiego, biskupa wileńskiego, królowi Zygmuntowi Augustowi i że ten jakoby z kolei miał H. oddać w darze Janowi Chodkiewiczowi wielkorządcy inflanckiemu. Najprawdopodobniej biskup tu schedy nie miał, a chociaż Jan Chodkiewicz w roku 1568 otrzymał tytuł hrabiego na Szkłowie, Myszy, Bychowie i Hłusku, z tem wszystkiem H. musiał przejść do Chodkiewiczów chyba przez wiano tej Połubińskiej rodzącej się z Zofii Holszańskiej, która była za Hieronimem Chodkiewiczem kasztelanem wileńskim (ob. u Niesieckiego wyd. Bobr. t. VII, str. 366). Bądź co bądź H. krótko widzimy we władaniu Chodkiewiczów; zdaje się iż jeden tylko Jan Hieronimowicz tego tytułu hrabiego na H. zażywał, bo na schyłku wieku XVI, jak świadczą dokumenta, Hłuskiem władają już pospołu Czartoryscy i Połubińscy (ob. Archeogr. Sbor. Wil. t. III, str. 35—45), wskutek kolligacyi z Holszańskiemi i Chodkiewiczami. Wspólne to władanie Czartoryskich i Połubińskich brzemienne było sporami o granice, więc dochodziło do zajazdów i krwawych rozpraw; w roku 1579 kniaź Aleksander Połubiński wnosił pozew do grodu nowogrodzkiego na Jerzego Czartoryskiego za napad hłuszczan na Osow, dobra Połubińskich, i popełniane tam krymina. W innej atoli sprawie obaj spólnicy byli zagrożeni przed sądem. Ciekawa i gorsząca była to awantura w cyklu smutnych dziejów kraju. Należy wspomnieć po krótce, bo rzuca światło na ówczesny stan społeczeństwa. Wiadomo jak rycerstwo w chwili rozwielmożnionej anarchii w rzeczypospolitej, dawało się we znaki spokojnym mieszkańcom i niemal doprowadzało ich do rozpaczy. Otóż w roku 1616 gdy oddział hussaryi pod dowództwem rotmistrza Sieńkiewicza ciągnął na wojnę moskiewską pod Smoleńsk gościńcem hłuskim, przerażeni tem hłuszczanie, chcąc uprzedzić możebną grabież, podburzyli lud okoliczny i napadłszy znienacka zbrojno pod samym Hłuskiem wędrujące rycerstwo, rozbili je na głowę i cały obóz zagarnęli, tak, że resztki dobrze pokiereszowanej szlachty zaledwo ucieczką salwować się zdołały. Pomimo klęski oddziału w smutnej tej rozprawie ucierpiało i samo miasto, gdyż cofając się rycerstwo puściło pożogę i niemało ludu wymordowało. Po skończonej atoli kampanii wytoczony został proces kryminalny od wojska wzmiankowanym właścicielom Hłuska, za co musieli poszkodowanym towarzyszom pancernym wypłacić znaczną summę, zaś kilku mieszczan obwinionych o podburzanie i krwawy rozruch skazano na gardło (ob. Arch. Sbor. Wil. t. I, str. 202—248). W roku 1525 król Zygmunt Stary nadał kniaziowi Jerzemu Holszańskiemu przywilej na targi w Hłusku, co miasto zaczęło podnosić, tem bardziej, ze ono położone śród polesia, przy drogach wiodących z czterech ważnych punktów kraju, jako to: z Mińska, Słucka, Mozyrza i Bobrujska, tudzież nad spławną rz. Ptyczą, miało sprzyjające warunki rozrostu, jakoż H. pomimo zapadłej okolicy zawsze był ważnym punktem handlowym, co wykazuje nawet liczne zasiedlenie onego żydami w liczbie do 3000 (ob. u Stołpiańskiego str. 83) a wiadomo, iż żydzi tylko najkorzystniejszych szukają stanowisk. Znajdujemy w dokumentach, że po długich sporach unitów z dyzunitami, kniaź Konstanty Połubiński, chcąc zażegnać te religijne waśnie, fundował w Hłusku roku 1628 cerkiew dyzunicką i takowej zapisał dwa grunta we wsi Rudzinowiczach (ob. Arch. Sbor. Wil. t. I, str. 267). Aleksander Połubiński marszałek wołkowyski w roku 1667 fundował tu wspaniały kościół i klasztor bernardynów (ob. u Niesieckiego t. VII, str. 368) lecz Eustachy Tyszkiewicz kładzie ten fakt pod rokiem 1662 (ob. Teka Wileńska z r. 1858 str. 149). Różnica dat musiała powstać zapewne z powodu, iż Tyszkiewicz wziął datę założenia, zaś Niesiecki inauguracyi świątyni. Klasztor ten został skasowany w roku 1832. Par. H. dek. bobrujskiego ma 1384 katolików. Dawniej miała kaplicę w Radutyczach, Zawołoczycach, Dworcu, Borysowszczyźnie, Usterchach i na cmentarzu parafialnem. Kahał żydowski hłuski w r. 1717 płacił pogłownego podatku do skarbu 600 zł. (Vol. Leg. VI, p. 352). Ponieważ miasto zawsze było drewniane i tylko, jak się wyraża prymas Łubieński „przyozdobione” murami bernardynów (ob. „Świat” str. 445), przeto ulegało. częstym pożarom, zwłaszcza, że kosze tatarskie i zagony zbuntowanego kozactwa niejednokrotnie tu dosięgały, pod których ciosami i warownia musiała runąć. Najstraszniejsze atoli zniszczenie od ognia H. poniósł w roku 1775 tak, że mieszkańcy się rozeszli całkiem; więc sejm wolny tegoż czasu zebrany w Warszawie, chcąc zachęcić ludność do osiedlania się na nowo, zwolnił miasto, in spe, na lat 10 od wszelkich podatków bez różnicy wyznań (ob. Vol. Leg. t. VIII, p. 414). H. niegdyś miał swą jurysdykcyę i sądy, teraz gmina się składa z 9-ciu starostw. wiejskich, z 75 wiosek i liczy przeszło 2450 włościan płci męzkiej, trudniących się przeważnie rolnictwem i hodowaniem bydła. Grunta w okolicach są lekkie, rybołówstwo i pszczelnictwo przynoszą niejaką korzyść; miejscowość poleska, głucha prawdziwie, od tego nazwa Hłuska. Żydzi hłuscy trudnią się handlem bydła, i nadto fabrykowaniem herbaty, tak zwanej hłuskiej, zaprawiając ją zielem bardzo podobne m do herbaty z pozoru. Folwark hłuski, zwany inaczej Fastowicze, własność Brzozowskich, tuż przy miasteczku, ma obszaru około 2450 mr. Al. Jel.
[/q]

Местечко, центр волости, Бобруйский уезд, Минская губерния