Ìàíü÷æóðèÿ --ÊÂÆÄ (Ñåâåðíàÿ--Õàðáèí..., Þæíàÿ-Ïîðò-Àðòóð)

Ä.Ë. Õîðâàò
Óñ³ì áóä³âíèöòâîì ÊÑÇ, ôóíêö³îíóâàííÿì çàë³çíèö³ ïðîòÿæí³ñòþ ó 1726,5 êì, îáëàøòóâàííÿì çàë³çíè÷íîãî øëÿõó ç 75 ñòàíö³ÿìè ³ 112 ðîç’¿çäàìè, âêëþ÷àþ÷è ì³ñòî Õàðá³í, ïðîòÿãîì 17 ðîê³â êåðóâàâ ãåíåðàë-ëåéòåíàíò Äìèòðî Ëåîí³äîâè÷ Õîðâàò, ÿêèé êîðèñòóâàâñÿ òàêîþ âåëè÷åçíîþ ïîâàãîþ, ùî Õàðá³í òîãî ÷àñó ³ âñþ ñìóãó â³ä÷óæåííÿ ÊÑÇ ÷àñòî íàçèâàëè «ùàñëèâîþ Õîðâàò³ºþ».
Ó äæåðåëàõ çàçíà÷àºòüñÿ, ùî ñâî¿ì ïð³çâèùåì Ä.Ë. Õîðâàò çîáîâ’ÿçàíèé ñâî¿ì ïðàùóðàì ç Àâñòðî-Óãîðñüêî¿ ³ìïåð³¿, ïðîòå ð³äêî çãàäóºòüñÿ, ùî â³í ðîäîì ç Óêðà¿íè.
Ä.Ë. Õîðâàò íàðîäèâñÿ 25 ëèïíÿ 1859 ð. ó ì³ñò³ Êðåìåí÷óê Ïîëòàâñüêî¿ îáëàñò³. Éîãî áàòüêî – ïðîôåñ³éíèé â³éñüêîâèé, õåðñîíñüêèé ïîì³ùèê ñåðáñüêî-óêðà¿íñüêîãî ðîäó; ïî ìàòåð³ Ä.Ë. Õîðâàò áóâ íàùàäêîì êíÿçÿ Ì.². Ãîëåíèùåâà-Êóòóçîâà. Ó 1878 ð. Õîðâàò çàê³í÷èâ â³éñüêîâî-³íæåíåðíå ó÷èëèùå; áóâ ó÷àñíèêîì â³éíè ç Òóðå÷÷èíîþ (1877 – 1878 ðð..); ó 1885 ð. çàê³í÷èâ Ìèêîëà¿âñüêó â³éñüêîâî-³íæåíåðíó àêàäåì³þ ó Ïåòåðáóðç³. Ñëóæèâ íà Çàêàñï³éñüê³é çàë³çíèö³, ó 1895– 1899 ðð. áóâ íà÷àëüíèêîì Ñõ³äíî¿ ä³ëÿíêè Óññóð³éñüêî¿ çàë³çíèö³ ó Çåëåíîìó Êëèíó. Ó 1899 – 1902 ðð. – êåðóâàâ Ñåðåäíüîàç³éñüêîþ (êîëèøíÿ Çàêàñï³éñüêà â³éñüêîâà) çàë³çíèöåþ.
Êîëè Ä.Ë. Õîðâàò ó 1902 ð. áóâ ïðèçíà÷åíèé êåðóþ÷èì Êèòàéñüêî¿ Ñõ³äíî¿ çàë³çíèö³, òî çà íèì ó Ìàíü÷æóð³þ ïðè¿õàëî áàãàòî óêðà¿íö³â, ÿê³ ïðàöþâàëè ç íèì íà Çàêàñï³éñüê³é çàë³çíèö³. Î÷îëþþ÷è àäì³í³ñòðàö³þ ÊÑÇ, ãåíåðàë-ëåéòåíàíò Ä.Ë. Õîðâàò ïðîÿâèâ âèäàòí³ îðãàí³çàòîðñüê³ çä³áíîñò³, â³í â³äð³çíÿâñÿ äåìîêðàòè÷íèì ï³äõîäîì ó ñëóæáîâèõ â³äíîñèíàõ. ², ùî âàæëèâî, – çàâæäè äîïîìàãàâ óêðà¿íöÿì ó âñ³õ ¿õí³õ ñïðàâàõ: ó 1907 ð. îô³ö³éíî äîçâîëèâ ñòâîðèòè ó Õàðá³í³ Óêðà¿íñüêèé êëóá; ó 1918 ð. ñïðèÿâ îòðèìàííþ çåìåëüíî¿ ä³ëÿíêè äëÿ áóä³âíèöòâà Óêðà¿íñüêîãî Äîìó. Ä.Ë. Õîðâàò ï³äòðèìóâàâ êîíòàêòè ç äåëåãàòàìè Ìàíü÷æóðñüêî¿ Óêðà¿íñüêî¿ Îêðóæíî¿ Ðàäè, êîíñóëîì Óêðà¿íè Ï.Ô. Òâàðäîâñüêèì, ³ ÷åðåç íüîãî íàìàãàâñÿ âñòàíîâèòè êîíòàêò ç óðÿäîì ÓÍÐ.
Äðóæèíà Ä.Ë. Õîðâàòà – Êàì³ëëà Àëüáåðò³âíà Õîðâàò (ä³âî÷å ïð³çâèùå – Áåíóà) î÷îëþâàëà íà òîé ÷àñ íàéá³ëüø³ áëàãîä³éí³ ïðîåêòè ó Õàðá³í³ òà óçäîâæ óñ³º¿ ÊÑÇ. Âîíà áóëà ïðåêðàñíîþ õóäîæíèöåþ, ïèñüìåííèöåþ (ðîìàí «Òð³óìô êîõàííÿ», Øàíõàé, 1937 ð.) òà ïðîñòî íàäçâè÷àéíî äîáðîþ ³ ÷óéíîþ ëþäèíîþ.
Êîëè óêðà¿íö³ çâåðòàëèñÿ äî Ä.Ë. Õîðâàòà ç ïðîõàííÿìè, â³í í³êîëè ¿ì íå â³äìîâëÿâ ³, ïîñì³õàþ÷èñü, ãîâîðèâ: «Âè çà êîãî ìåíå ìàºòå? Ìî¿ ïðàä³ä, ä³ä ³ áàòüêî îäðóæóâàëèñÿ ç óêðà¿íêàìè, òîìó ÿê äóìàºòå, ÿêà â ìåí³ êðîâ?». Ïîì³÷íèê Õîðâàòà ç àäì³í³ñòðàòèâíèõ ïèòàíü – ãåíåðàë Ì. Àôàíàñüºâ òàêîæ ñòàâèâñÿ äî óêðà¿íö³â ïðèõèëüíî; óêðà¿íåöü ïî ìàòåð³, äî ïðè¿çäó â Ìàí÷æóð³þ â³í ñëóæèâ ó Ôîðò-Ïåòðîâñüêîìó, äå ñâîãî ÷àñó â³äáóâàâ çàñëàííÿ Ò.Ã. Øåâ÷åíêà, ùî ñïðàâèëî íà ãåíåðàëà ñèëüíå âðàæåííÿ, ÿêå çáåðåãëîñÿ ïðîòÿãîì óñüîãî æèòòÿ.
Ó 1917 ð. Ä.Ë. Õîðâàò áóâ ïðèçíà÷åíèé êîì³ñàðîì Òèì÷àñîâîãî óðÿäó íà ÊÑÇ; ó 1918 ð. – òèì÷àñîâèì î÷³ëüíèêîì ÊÑÇ; ó 1919 ð. – âåðõîâíèì óïîâíîâàæåíèì óðÿäó Ï.Â. Âîëîãîäñüêîãî íà Äàëåêîìó Ñõîä³. ϳñëÿ îïóáë³êóâàííÿ ó 25.07.1919 ð. òàê çâàíî¿ «Íîòè Êàðàõàíà» ïðî òå, ùî á³ëüøîâèöüêà âëàäà ïîâåðòຠêèòàéñüêîìó óðÿäó ÊÑÇ, Ä.Ë. Õîðâàò ïîâí³ñòþ â³ä³éøîâ â³ä ñïðàâ ó Õàðá³í³ ³ ïåðå¿õàâ äî Ïåê³íà. Òàì â³í ïðîæèâ äî ñàìî¿ ñìåðò³ (1937 ð.).

Ôîòî: Ãåíåðàë Ä.Ë. Õîðâàò, äèðåêòîð Êèòàéñüêî¿ Ñõ³äíî¿ çàë³çíèö³.

Äæåðåëî:
Óêðà¿íñüêèé Õàðá³í / Î.Ì. Øåâ÷åíêî, êàíäèäàò ô³ëîëîã³÷íèõ íàóê, äðóãèé ñåêðåòàð Ïîñîëüñòâà Óêðà¿íè â ÊÍÐ.

ÂèêòîðèÿÕåãàé íàïèñàë:

[q]

Îðèãèíàë ÌÊ â ÏÔÑ è êîïèðîâàíèþ íå ïîäëåæèò.

[/q]

Êîãäà òåðÿòü íå÷åãî, ìîæíî ïðèãðîçèòü óãîëîâêîé: ïî çàêîíó îá àðõèâàõ íà äåëà-ïôñ ó íèõ äîëæíû áûòü êîïèè. Òî åñòü ìîæíî ïåðåôîðìóëèðîâàòü çàïðîñ: âûïèñêó ñ êîïèè äåëà. Åñëè íåò ýòîé êîïèè - ïî çàêîíó ÿ îáÿçàíà ñîîáùèòü îá óãîëîâíîì ïðåñòóïëåíèè ïî ñòàòüå Õàëàòíîñòü (èëè Âðåäèòåëüñòâî?). È âîîáùå â çàêîíå íåò çàïðåòà íà âûäà÷ó äåëà ïôñ.

Âñåì äîáðîãî äíÿ! Ïîäñêàæèòå, ïîæàëóéñòà, àêòóàëüíûé àäðåñ äëÿ çàïðîñîâ êîïèé äåë èç êàðòîòåêè ÁÐÝÌ Õàáàðîâñêîãî àðõèâà. Îòïðàâèëà èì çàïðîñ íà îáùóþ ïî÷òó íåñêîëüêî äíåé íàçàä, íî îòâåòà íå ïîëó÷èëà. kgbu_gahk@archiv.khv.ru
Àäðåñ Ëþáîâè Êðèâ÷åíêî, óêàçàííûé â ýòîé âåòêå, ê ñîæàëåíèþ, âèäèìî, áîëüøå íå ðàáîòàåò. Ïðèøëî ñîîáùåíèå î íåäîñòàâëåííîì ïèñüìå.

Íó è îñòàâëþ òóò öèôðîâîé ñëåä: â Êàðòîòåêå ÁÐÝÌ åñòü äåëà íà ìîèõ ðîäñòâåííèêîâ. Òîìñîí Íàäåæäà Ïåòðîâíà(óðîæäåííàÿ Øàðèñòàíîâà), Øàðèñòàíîâ Íèêîëàé Àíäðååâè÷ è Øàðèñòàíîâà Ãàëèíà ßêîâëåâíà. Òàêæå â Õàðáèí ýìèãðèðîâàë è òàì óìåð Øàðèñòàíîâ Àíäðåé Ïåòðîâè÷(1873ã.ð.), ïîëêîâíèê îòäåëüíîãî êîðïóñà æàíäàðìîâ ÊÂÆÄ. Åãî â êàðòîòåêå ÁÐÝÌ íå íàøëà. Âäðóã êòî-òî òîæå èõ èñêàë.