Andrzej Grzybowski1,2, Tomasz Kazało3
1 Oddział Okulistyczny Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego w Poznaniu
Ordynator: dr hab. med. Andrzej Grzybowski, prof. UWM
2 Katedra Okulistyki Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie
..jpeg)
Streszczenie: Walenty Kamocki (1858–1923), polski okulista, lekarz naczelny Instytutu Oftalmicznego w Warszawie. Z zamiłowania histolog, embriolog oraz patomorfolog. Opisał zmiany w warstwie barwnikowej tęczówki w przebiegu cukrzycy. Tematem pozostałych
prac były zmiany zwyrodnieniowe spojówek, chirurgia zaćmy, odwarstwienia siatkówki oraz plastyka powiek, a także farmakologia
i onkologia okulistyczna. Społecznik, członek wielu organizacji i stowarzyszeń naukowych. Odznaczony Orderem Polonia
Restituta i Krzyżem Francuskiej Legii Honorowej.
Słowa kluczowe: Kamocki, Instytut Oftalmiczny, historia okulistyki.
Summary: Walenty Kamocki (1858–1923) was a Polish ophthalmologist, the chief physician at the Institute of Ophthalmology in Warsaw.
His major fields of interest were histology, embryology and pathomorphology. He described pathological lesions within the iris
pigment epithelium in diabetes. His other works concerned conjunctival degeneration, cataract surgery, retinal detachment,
eyelid reconstructive surgery as well as ophthalmic pharmacology and oncology. He was a social activist as a member of many
organisations and scientific societies. He was awarded the Order of Polonia Restituta and the Grand Cross of the National Order
of the Legion of Honour.
Key words: Kamocki, Institute of Ophthalmology, history of ophthalmology.
Życie prywatne i zawodowe Walenty Hieronim Julian Kamocki herbu Jelita1 urodził się 30 września 1858 roku w osadzie Suchy Kiekrz w powiecie rawskim na Mazowszu (1). Ojciec, Marian Feliks Kamocki, pełnił funkcję podleśnego w leśnictwie rządowym.
Walenty Kamocki po ukończeniu IV Gimnazjum w Warszawie wstąpił na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Studia ukończył w 1881 roku, otrzymując dyplom lekarza cum eximia laude (ze szczególną pochwałą
. Podczas studiów pracował przez rok w laboratorium chemii ogólnej Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego oraz przez trzy lata w pracowni histologicznej pod kierunkiem profesora Henryka Hoyera, zajmując się anatomią prawidłową i patologiczną oraz embriologią oka (3). W styczniu 1882 roku Kamocki został mianowany asystentem lekarza naczelnego Instytutu Oftalmicznego (był nim wówczas profesor Wiktor Szokalski), natomiast w lipcu tegoż roku został nadetatowym pomocnikiem prosektora w Katedrze Fizjologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1883 roku Kamocki otrzymał trzymiesięczny urlop, który spędził w klinice Carla Ferdinanda von Arlta2 oraz na kursach u Augusta Leopolda von Reussa3, Fridricha Dimmera4 oraz Michała Borysiekiewicza5 w Wiedniu (1).
W 1884 roku, po wyborze dokonanym na podstawie postępowania konkursowego, został nadetatowym ordynatorem Instytutu Oftalmicznego w Warszawie. W 1886 roku, w ramach sześciomiesięcznego urlopu, przebywał za granicą. Odbył wówczas staże w Berlinie u Juliusa Hirschberga6, a następnie w Paryżu pod kierunkiem Photinosa Panasa7 oraz Edmonda Landolta8, a także w Heidelbergu, w klinice kierowanej przez Otto von Beckera9 (3). W 1895 roku kandydował, bez sukcesu, na stanowisko kierownika Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, natomiast w 1897 roku na stanowisko kierownika Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Lwowskiego. W roku 1899 został ordynatorem etatowym Instytutu Oftalmicznego, prowadząc jednocześnie Oddział Męski, a od roku 1921 także Oddział Kobiecy. W 1913 roku Kamocki objął funkcję lekarza naczelnego Instytutu Oftalmicznego.
Oprócz pracy zawodowej Walenty Kamocki działał w licznych towarzystwach naukowych i społecznych. Od 1903 roku pełnił funkcję lekarza konsultanta Instytutu Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu dla Panien. Była to żeńska szkoła średnia o antypolskim charakterze, mieszcząca się przy ulicy Wiejskiej w Warszawie, w obecnym gmachu Sejmu (4). W pierwszym roku wojny pełnił obowiązki bezpłatnego konsultanta miejskiego lazaretu dla rannych i polskiego komitetu sanitarnego. Kamocki przez osiem lat (1899–1907) pozostawał członkiem Komitetu Kasy Pomocy im. J. Mianowskiego dla osób pracujących na polu naukowym, przez trzy lata (1906–1909) był prezesem, a także wiceprezesem (1902–1906) Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Ponadto w latach 1913–1923 pełnił funkcję prezesa Rady Szpitalnej Instytutu Oftalmicznego.
Kamocki był również członkiem założycielem Stowarzyszenia Lekarzy oraz członkiem zarządu i sądu koleżeńskiego aż do momentu rozwiązania Stowarzyszenia przez władze rosyjskie.
Po reaktywowaniu Stowarzyszenia został ponownie członkiem zarządu. Brał udział w tworzeniu i pełnił funkcję wiceprzewod-niczącego Francusko-Polskiego Towarzystwa Lekarskiego.
W 1908 roku został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Od 1916 roku był członkiem komisji powołanej przez Wydział Szpitalnictwa i Dobroczynności Publicznej Zarządu miasta stołecznego Warszawy w celu opracowania mianownictwa
i podziału chorób. W roku 1922 został członkiem czynnym Polskiej Akademii Lekarskiej, członkiem honorowym Towarzystwa Lekarskiego oraz Stowarzyszenia Lekarzy Polskich.
Był również członkiem wielu zagranicznych towarzystw naukowych, między innymi Heidelberskiego Towarzystwa Okulistycznego.
Został odznaczony Orderem Polonia Restituta i Krzyżem Francuskiej Legii Honorowej. Przez wiele lat był członkiem komitetu redakcyjnego Gazety Lekarskiej. Walenty Kamocki był ponadto członkiem Komitetu Narodowego Polski (1). W 1880 roku ożenił się z Seweryną Józefą Marią z Wołowskich, z którą miał trzy córki. Zmarł 20 czerwca 1923 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.
Dorobek okulistycznyOgółem Kamocki pozostawił po sobie kilkadziesiąt prac z zakresu okulistyki. W pracy z 1884 roku omówił swoje spostrzeżenia
dotyczące znieczulenia miejscowego chlorkiem kokainy (5). We wstępie przybliżył historię otrzymania krystalicznej postaci
alkaloidu w 1859 roku przez Alberta Niemanna. Przypomniał, że Carl Koller i Leopold Koningstein oprócz stymulującego działania
kokainy zauważyli jej właściwości znieczulające. Po podaniu kokainy do worka spojówkowego początkowo dochodziło do podrażnienia, po czym następowało miejscowe znieczulenie, trwające od 7 do 10 minut. Jednocześnie dochodziło do poszerzenia
źrenicy, anemizacji spojówki oraz częściowego porażenia akomodacji. Zastosowanie kokainy jako środka znieczulającego było w owym czasie bardzo szerokie. Stosowano ją w chirurgii zaćmy, jaskry, w zabiegach usuwania skrzydlika, operacjach rogówki, opisywano nawet przypadki enukleacji w znieczuleniu miejscowym kokainą. Znane były doniesienia o stosowaniu kokainy
w leczeniu zachowawczym wrzodów rogówki, chociaż wiązało się to z koniecznością częstego zakraplania. Poza okulistyką
kokaina jako środek znieczulający znalazła zastosowanie w laryngologii (w znieczulaniu gardła i krtani), była także składnikiem
czopków ordynowanych z powodu zaparć.
W pracy z roku 1884 Kamocki omówił budowę i funkcję gruczołów Bermanna (6). Badania tychże przeprowadził na preparatach
histologicznych gruczołów łzowych i ślinianek człowieka oraz ssaków (królików, psów oraz kotów). Gruczołami Bermanna
Kamocki określał gruczoły wydzielnicze ślinianek i gruczołu łzowego produkujące wydzielinę o charakterze śluzowym.
W 1884 roku Kamocki opisał przypadek pacjenta z rozlaną gruźlicą naczyniówki (7).
Wiele uwagi poświęcił też zmianom zwyrodnieniowym spojówki, wśród których wyróżniał zwyrodnienie szkliste i zwyrodnienie
mączkowate, a także badaniom histopatologicznym usuniętych zmian (8). Stosował różne techniki opracowania preparatów
i ich barwienia. Leczenie zwyrodnień polegało na usunięciu chirurgicznym zmian rozrostowych (9–12).
W pracy z 1886 roku Kamocki zawarł własne spostrzeżenia na temat modyfikacji technik operacyjnych stosowanych
w chirurgii zaćmy (13). Na wstępie opisał cięcie rogówkowe i propozycję jego udoskonalenia w metodzie Graefe’go. Proponował,
aby zwiększyć wysokość płatka rogówkowego, ponieważ zgodnie z jego opinią 1-milimetrowy płatek w ww. metodzie
sprzyjał wypadaniu tęczówki i dodatkowo narażał ciało rzęskowe na uszkodzenie. Zastanawiał się także nad zastąpieniem
cięcia płatowego cięciem linijnym, obejmującym również twardówkę. Takie cięcie skutkowało mniejszą liczbą powikłań
zapalnych i umożliwiało lepsze zespolenie brzegów rany, chociaż utrudniało sam proces usunięcia zaćmy. Kolejną kwestią poruszoną w omawianej pracy była zasadność wykonywania irydektomii. Autor uważał, że irydektomia ułatwiała wydobycie zaćmy, ograniczała śródoperacyjną możliwość wypadania tęczówki, a także umożliwiała dokładniejsze oczyszczenie torebki z resztek mas zaćmowych. Kamocki rekomendował odstąpienie od irydektomii w przypadkach zaćm miękkich, niepowikłanych zaćm starczych dojrzałych oraz nieco przejrzałych. Innym problemem omówionym w artykule była kwestia cystotomii. Autor namawiał do używania cystotomu Graefe’go lub haczyka Beera.
Nie zalecał natomiast stosowania do cystotomii wąskiego noża Graefe’go, twierdził bowiem, że narzędzie to nie umożliwia peratorowi
wykonywania precyzyjnych ruchów.
Kamocki odniósł się również do kwestii aseptyki. Zwracał uwagę, że część operatorów lekceważyła podstawowe zasady higieny, nie myjąc rąk i narzędzi przed operacją, a ponadto podkreślał niedostateczną skuteczność alkoholu stosowanego do dezynfekcji narzędzi.
Podczas zabiegu problemem po usunięciu jądra soczewki pozostawały resztki kory znajdujące się w torebce soczewki.
Wypłukiwano je, stosując różne narzędzia i substancje. Do komory przedniej podawano czystą wodę, roztwory 1% kwasu
bornego, zdarzały się nawet przypadki przemywania komory roztworem dwujodku rtęci i alkoholu. Aby zapobiec wypadaniu
tęczówki, do komory przedniej podawano eserynę.
W roku 1886 Kamocki opisał przypadek ciała obcego wewnątrzgałkowego (14). Była to pierwsza operacja usunięcia ciała obcego wewnątrzgałkowego za pomocą elektromagnesu, którą przeprowadził z sukcesem w Warszawie. Pacjent doznał urazu (kawałek stali utknął w soczewce) i w dziewiątej dobie po zranieniu zgłosił się do lekarza. W badaniu przedmiotowym stwierdzono zmętnienie soczewki i zrosty tylne tęczówki. Po wykonaniu irydektomii przez ranę rogówki Kamocki usunął za pomocą elektromagnesu Hirschberga ciało obce tkwiące w gałce ocznej. Po zagojeniu rany ostrość widzenia pozostawała na poziomie 0.1. Kamocki opisał także drugi przypadek usunięcia ciała obcego, tym razem jednak intensywna zaćma pourazowa uniemożliwiła powrót widzenia.
W pracy z 1887 roku Kamocki zawarł obszerny opis zmian histopatologicznych oczu w przebiegu cukrzycy (15). We wstępie
zaznaczył, że w dostępnym wówczas piśmiennictwie doniesienia na ten temat należały do rzadkości. Swoje badania w tym zakresie przeprowadził podczas staży zagranicznych, które odbył w Heidelbergu u profesora Otto von Beckera. Oparł je na analizie histopatologicznej czterech gałek ocznych chorych na zaawansowaną cukrzycę, której powikłania były przyczyną ich zgonu. Badania rozpoczynał od określenia wymiarów gałki ocznej i struktur wchodzących w jej skład. Badał zatem strukturę rogówki, wygląd tęczówki, zmętnienia soczewki i zmiany szklistkowo-siatkówkowe. Oznaczał stężenie glukozy w cieczy wodnistej komory przedniej, soczewce oraz w ciele szklistym.
Na podstawie przeprowadzonych analiz stwierdził, że rozwój zaćmy cukrzycowej rozpoczyna się od tworzenia się wewnątrztorebkowych komórek pęcherzykowych, które chłonąc wodę, pęczniały, przy czym jednocześnie rozmiękało jądro soczewki
i wytrącały się krople cieczy, które zajmowały przestrzeń między włóknami jądra a korą soczewki. Kamocki przypuszczał,
że zmiany te wynikały z higroskopijnych właściwości glukozy znajdującej się w tkankach w nadmiernej ilości. Dużo uwagi
poświęcił także analizie wyglądu i struktury tęczówki. Były to pierwsze opisy zmian tego typu obejmujących tęczówkę (3). Zauważył,
że zmiany te były umiejscowione jedynie w warstwie barwnikowej tęczówki, która była pogrubiała, a barwnik był rozrzedzony.
Komórki tej warstwy były obrzęknięte, znajdowały się w nich pęcherzyki z wodnistą wydzieliną. W obwodowych częściach
siatkówki dało się też zauważyć tworzące się torbiele.
W pracy opublikowanej dwa lata później Kamocki dokonał dalszej analizy ww. problematyki, uzyskując potwierdzenie dotychczasowych wniosków (16). Tym razem skupił się głównie na zmianach występujących w warstwie barwnikowej tęczówki.
W artykule z 1887 roku Kamocki omówił operacyjne leczenie odwarstwienia siatkówki (17). Stosowane wówczas metody
leczenia tego schorzenia obejmowały proste przekłucie siatkówki, cięcie twardówkowo-naczyniówkowe z wypuszczeniem
przesięku podsiatkówkowego oraz przedrenowanie oka za pomocą złotej pętli siatkówkowej. Ze względu na niewielką skuteczność
nie były one jednak powszechnie stosowane. Kamocki był gorącym zwolennikiem stosowania irydektomii jako jednej z najskuteczniejszych metod leczenia odwarstwienia siatkówki.
Swoje zdanie opierał na obserwacjach Drousarta, który twierdził, że podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, występujące
na pierwszym etapie odwarstwienia siatkówki, trzeba obniżyć, wykonując irydektomię. Obserwacje te, poparte danymi statystycznymi,
przedstawiono na zjeździe okulistów francuskich w roku 1886. Drousartowi udało się uzyskać przyłożenie siatkówki u 18 pacjentów spośród 40, u których zastosował irydektomię.
Doświadczenie Kamockiego w tym zakresie było znacznie skromniejsze: metodę tę bowiem zastosował zaledwie u 2 pacjentów, poprawę uzyskał u jednego z nich.
W 1888 roku Kamocki opisał przypadek krwotoku po operacji zaćmy (18). Pięć godzin po niepowikłanej operacji zaćmy u krótkowzrocznej pacjentki wystąpił samoistny, masywny krwotok z towarzyszącymi bólami oka i głowy. Po krwotoku doszło
do masywnego upływu ciała szklistego. W wyniku późniejszego zapalenia gałki ocznej doszło do jej zaniku. Kamocki dogłębnie
przeanalizował piśmiennictwo, nie znalazł w nim jednak żadnego doniesienia, które wyjaśniałoby przyczyny tego rodzaju
krwotoku. Dowodzono, że pierwotnym miejscem krwotoku jest naczyniówka, krwawienie wywoływało odłączenie naczyniówki,
to zaś powodowało wypchnięcie ciała szklistego i siatkówki poza gałkę oczną. Obecnie krwawienie o takim charakterze
określamy mianem krwotoku wypierającego.
W pracy z 1891 roku Kamocki opisał samoistne przyłożenie odwarstwionej siatkówki w przebiegu odry u dziewięcioletniej
dziewczynki (19). Przyczyną odwarstwienia było masywne zapalenie błony naczyniowej. W trakcie leczenia okulistycznego stan
ogólny pacjentki bardzo się pogorszył, ponadto pojawiła się wysypka.
Z tego powodu pacjentkę z rozpoznaną odrą hospitalizowano na oddziale pediatrycznym. Pacjentka wróciła do Instytutu Oftalmicznego,
stan jej oczu bardzo się poprawił, doszło do przyłożenia siatkówki oraz poprawy widzenia. Opisując ten przypadek, autor
powoływał się na pracę Othmara Purtschera z listopada 1891 roku dotyczącą samoistnego przyłożenia siatkówki u pacjentki z zapaleniem twardówki. Za przyczynę samowyleczenia uznano poprawę krążenia limfy w obrębie gałki ocznej, która podczas choroby gromadziła się w nadmiarze w gałce ocznej i w rezultacie powodowała odwarstwienie siatkówki. W podsumowaniu pracy Kamocki
zwrócił uwagę, że stany gorączkowe wspomagają niekiedy leczenie przewlekłych miejscowych stanów zapalnych.
W obszernym artykule opublikowanym w 1893 roku Kamocki omówił dwa przypadki pacjentów z wągrami wewnątrzgałkowymi
(20). W pierwszym przypadku u pacjenta widoczny był biały refleks z dna oka, siatkówka była całkowicie odwarstwiona,
a wągier został odnaleziony w torbieli podsiatkówkowej położonej poza równikiem gałki ocznej. W kolejnym artykule dotyczącym
tego samego zagadnienia opisał pacjenta, u którego również doszło do całkowitego odwarstwienia siatkówki, natomiast
wągier znajdował się w ciele szklistym (21).
W 1893 roku ukazała się polemika Kamockiego z Juliuszem Muttermilchem dotycząca najbardziej optymalnych warunków
przeprowadzenia operacji zaćmy (22, 23). Kamocki twierdził, że przebieg operacji jest bardziej przewidywalny i – co z tego
wynika – operacja jest bezpieczniejsza dla chorego, gdy przeprowadza się ją, kiedy źrenica jest wąska, a więc po zastosowaniu
eseryny. Było to niezgodne z przekonaniem Muttermilcha, który przed zabiegiem zalecał podawanie atropiny. Kamocki polemizował
z tym stanowiskiem, uważając, że występuje wówczas większe ryzyko wypadnięcia tęczówki, wywołania ostrego ataku jaskry oraz uszkodzenia tęczówki w trakcie wykonywania cięcia rogówkowego.
W 1896 roku Kamocki opisał technikę i wyniki operacji podwinięcia powiek i nieprawidłowego wzrostu rzęs (24). Na wstępie
zaznaczył, że mimo opracowania wielu technik operacyjnych żadna z nich nie gwarantuje osiągnięcia bardziej zadawalających
i trwałych efektów. Sam zachęcał do wszczepiania fragmentu skóry lub błony śluzowej w skórę brzegu powieki w celu
oddalenia rzęs od gałki ocznej. Jednak z czasem dochodziło do zbliżania się przeszczepionej skóry do powierzchni gałki ocznej.
Nie można też było uniknąć niekorzystnej roli łez, które drażniły
skórę oraz powodowały jej macerację.
W pracy z 1896 roku Kamocki opisał przypadek mięsaka naczyniówki, który powstał w przednim odcinku naczyniówki, przemieścił ciało rzęskowe, przedostał się przez tęczówkę do przedniej komory i rozlał na przedniej powierzchni tęczówki (25).
Zabarwienie tęczówki zmieniło się w miejscu guza na szaroczarne.
Badanie histopatologiczne potwierdziło naczyniówkowe pochodzenie guza.
Oprócz prac naukowych w dorobku Kamockiego znalazły się także wspomnienia pośmiertne, w tym dotyczące prof. Lucjana
Rydla, profesora okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (26), oraz Gustawa Piotrowskiego, profesora fizjologii Uniwersytetu
Jagiellońskiego (27).
Opisując dorobek naukowy Kamockiego, należy koniecznie wspomnieć o szczegółowym przedstawieniu struktury siatkówki
zawartym w podręczniku histologii pod redakcją Henryka
Hoyera (28). Opis ten uwzględniał nie tylko warstwy siatkówki, ale dodatkowo został uzupełniony o bardziej szczegółową analizę
budowy czopków, pręcików, komórek dwubiegunowych, komórek zwojowych, a także komórek amakrynowych i gwiaździstych.
Wśród struktur siatkówki wyodrębniony został obszar plamki różniący się swą morfologią od siatkówki obwodowej.
Piśmiennictwo:
1. Teczka osobowa, Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki – Warszawa, nr sygnatury I 1335, Kamocki Walenty.
2. Znamierowski A.: Herbarz rodowy. Świat Książki, Warszawa, 2004, 112.
3. Melanowski W. H.: Dzieje Okulistyki. PZWL, Warszawa 1972, 377.
4. Czapelski M.: Gmachy Sejmu i Senatu. Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2009, 1–134.
5. Kamocki W.: O znieczuleniu miejscowem przy stosowaniu chlorku kokainy. Gaz. Lek. 1884; 4: 933–957.
6. Kamocki W.: O istotnem znaczeniu gruczołów Bermann’a. (w
Księga pamiątkowa wspólnemi siłami spisana, najzacmiejszemu
Mistrzowi, profesorowi Doktorowi Medycyny Henrykowi Hoyerowi w dwudziestopięcioletnią rocznice mozolnej
a użytecznej pracy obchodzącemu w ofierze złożona przez wdzięcznych uczniów i przyjaciół Jego, współwłaścicieli Gazety
lekarskiej w Warszawie, K. Kowalewski, Warszawa 1884, 1–13.
7. Kamocki W.: Przypadek rozlanej gruźlicy naczyniówki (w
Książka jubileuszowa dla uczczenia piędziesięcioletniej działalności
naukowej prof. Szokalskiego, Nakładem d-ra J. Talko i d-ra M. Kępińskiego, Warszawa 1884, 325–327.
8. Kamocki W.: O mączkowatem zwyrodnieniu łącznicy. Gaz. Lek. 1895; 25: 629–634 i Nr 26: 667–671.
9. Kamocki W.: Szkliste zwyrodnienie łącznicy. Gaz. Lek. 1886; 19: 370–376.
10. Kamocki W.: O szklistem zwyrodnieniu łącznicy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1890; 2: 273–277.
11. Kamocki W.: O odczynach barwnych zwyrodnienia szklistego. Dziennik VI Zjazdu Lek. i Przyr. Polskich w Krakowie, Kraków
1891, 5, 8.
12. Kamocki W.: Badania anatomo-patologiczne nad szklistem zwyrodnieniem łącznicy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1892; 2: 326–340
i Nr 3: 562–575.
13. Kamocki W.: Kilka uwag o nowoczesnej operacyi zaćmy. Gaz. Lek. 1886; 34: 687–694.
14. Kamocki W.: Zastosowanie elektromagnesu do wyjęcia kawałka żelaza z rogówki. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 3: 513.
15. Kamocki W.: Badania anatomo-patologiczne nad oczami chorych na cukrzycę. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 1: 1–19.
16. Kamocki W.: Dalszy przyczynek do badań anatomo-patologicznych nad zmianami w oczach przy cukrzycy. Gaz. Lek. 1889; 34:
671–676.
17. Kamocki W.: O leczeniu operacyjnem oderwania siatkówki. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 4: 672–673.
18. Kamocki W.: Przypadek głębokiego krwotoku po operacyi zaćmy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1888; 4: 681–683.
19. Kamocki W.: Zapalenie białkówki, oderwanie siatkówki, uleczenie dobrowolnie w następstwie przebytej odry. Gaz Lek. 1892;
28: 608–610.
20. Kamocki W.: O zmianach anatomo-patologicznych przy wągrze śródocznym. Pam. Tow., Lek. Warsz. 1893; 89: 697–706.
21. Grzybowski A.: Polski dorobek naukowy XIX wieku w zakresie badań anatomii, fizjologii oraz patologii siatkówki. Uniwersytet
Medyczny w Łodzi, Łódź 2010, 236–237.
22. Kamocki W.: Kilka słów z powodu artykułu kol. Muttermilcha: Operacya zaćmy bez irydektomii na oku atropinizowanem. Gaz.
Lek. 1893; 44: 1169–1170.
23. Kamocki W.: Kilka uwag nad odpowiedzią kol. Muttermilcha [W związku z art. dra Muttermilcha „Operacya zaćmy bez…”].
Gaz. Lek. 1893; 45: 1196–1200.
24. Kamocki W.: W sprawie plastycznych operacyi na brzegach powiek. Now. Lek. 1896; 115–118.
25. Kamocki W.: O szerzeniu się nowotworów środocznych przez implatacyę. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1896; 4: 1150.
26. Kamocki W.: Śp. Lucyan Rydel, profesor zwyczajny okulistyki. Wspomnienie pośmiertne. Gaz. Lek. 1895; 18: 475–477.
27. Kamocki W.: Prof. Dr Gustaw Piotrowski. Wspomnienie pośmiertne. Gaz. Lek. 1885; 3: 49–51.
28. Kamocki W.: Zmysł wzroku. Podręcznik histologii ciała ludzkiego, red. H. Hoyer sen. Warszawa 1901, s. 440–490.
Praca wpłynęła do Redakcji 08.11.2013 r. (1468) Zakwalifikowano do druku 20.12.2013 r.
1 Herb Jelita był herbem szlacheckim. Należał on m.in. do Jana Zamojskiego, Stefana Żeromskiego, Ignacego Paderewskiego oraz Ryszarda Kaczorowskiego.
W Polsce herb przysługiwał rodom herbowym obejmującym kilkadziesiąt, a czasem kilkaset rodzin (2). Matka, Maria Łapińska, posługiwała się herbem Lubicz.
2 Carl Ferdinand von Arlt (1812–1887) – profesor okulistyki w Pradze (1849––1856) i Wiedniu (1856–1883). Stwierdził, że krótkowzroczność jest wynikiem nadmiernej długości osiowej gałki ocznej, a nie wypukłości rogówki. Doskonały operator, przed okresem wprowadzenia znieczulenia ogólnego opracował metodę enukleacji trwającą około minuty.
3 August Leopold von Reuss (1841–1924) – profesor okulistyki w Wiedniu, interesował się optyką, optometrią, zaburzeniami rozpoznawania barw. Opracował własną metodę badań przesiewowych w kierunku dysfunkcji rozpoznawania barw.
4 Fridrich Dimmer (1855–1926) – profesor okulistyki i kierownik kliniki w Wiedniu. Interesował się oftalmoskopią, korekcją okularową afakii oraz anatomią i fizjologią plamki.
5 Michał Borysiekiewicz (1849-1899) – urodzony w Polsce profesor okulistyki pracujący w Grazu. Zajmował się budową siatkówki u człowieka i zwierząt.
6 Julius Hirschberg (1843–1925) – wprowadził elektromagnes do operacyjnego usuwania ciał obcych wewnątrzgałkowych; napisał wielotomową historię okulistyki, nawet obecnie uważaną za najważniejszą.
7 Photinos Panas (1832–1903) – profesor okulistyki pracujący w Paryżu, pochodził z greckiej wyspy Kefalonii, studiował w Paryżu. Interesował się porażeniami mięśni ocznych i zezem, patologią dróg łzowych, jaskrą oraz onkologią okulistyczną.
8 Edmond Landolt (1846–1926) – zajmował się zagadnieniami zeza i widzenia obuocznego, współpracował z Emilem Javalem.
9 Otto von Becker (1828–1890) – habilitowany w Wiedniu, kierownik kliniki okulistycznej w Heidelbergu
..jpeg)
# Валенты Камоцкий (1858–1923)
**Краткое содержание:** Валенты Камоцкий (1858–1923) — польский офтальмолог, главный врач Варшавского офтальмологического института. По призванию — гистолог, эмбриолог и патоморфолог. Описал изменения пигментного слоя радужки при сахарном диабете. Другие его работы были посвящены дегенеративным изменениям конъюнктивы, хирургии катаракты, отслойке сетчатки и пластике век, а также фармакологии и онкологии в офтальмологии. Общественный деятель, член многих научных организаций и обществ. Награждён орденом Возрождения Польши и крестом французского ордена Почётного легиона.
**Ключевые слова:** Камоцкий, Офтальмологический институт, история офтальмологии.
## Личная и профессиональная жизнь
Валенты Иероним Юлиан Камоцкий герба Елита родился 30 сентября 1858 года в поселении Сухы Кекш в Равском повете Мазовии (1). Его отец, Мариан Феликс Камоцкий, служил помощником лесничего в государственном лесничестве.
После окончания IV гимназии в Варшаве Валенты Камоцкий поступил на медицинский факультет Варшавского университета. В 1881 году он окончил обучение, получив диплом врача с особой похвалой — *cum eximia laude*. Во время учёбы один год работал в лаборатории общей химии физико-математического факультета, а также три года — в гистологической лаборатории под руководством профессора Генрика Гойера. Там он занимался нормальной и патологической анатомией, а также эмбриологией глаза (3).
В январе 1882 года Камоцкий был назначен ассистентом главного врача Офтальмологического института, которым в то время был профессор Виктор Шокальский. В июле того же года он получил должность внештатного помощника прозектора на кафедре физиологии Варшавского университета. В 1883 году Камоцкий получил трёхмесячный отпуск, который провёл в клинике Карла Фердинанда фон Арльта, а также посещал курсы Августа Леопольда фон Ройсса, Фридриха Диммера и Михаила Борысиевича в Вене (1).
В 1884 году, по результатам конкурсного отбора, он был назначен внештатным ординатором Варшавского офтальмологического института. В 1886 году, в рамках шестимесячного отпуска, находился за границей. Он проходил стажировки в Берлине у Юлиуса Хиршберга, затем в Париже под руководством Фотиноса Панаса и Эдмона Ландольта, а также в Гейдельберге, в клинике под руководством Отто фон Беккера (3).
В 1895 году он безуспешно претендовал на должность руководителя кафедры и клиники офтальмологии Ягеллонского университета, а в 1897 году — на аналогичную должность во Львовском университете.
В 1899 году Камоцкий стал штатным ординатором Офтальмологического института, одновременно возглавив мужское отделение, а с 1921 года — также женское отделение. В 1913 году он занял должность главного врача Офтальмологического института.
Помимо профессиональной деятельности, Валенты Камоцкий принимал участие в работе многочисленных научных и общественных объединений. С 1903 года он был врачом-консультантом Александрийско-Мариинского института для девушек. Это была женская средняя школа антипольского характера, располагавшаяся на улице Вейской в Варшаве, в здании, где сегодня находится Сейм Польши (4).
В первый год войны он исполнял обязанности бесплатного консультанта городского лазарета для раненых и польского санитарного комитета.
В течение восьми лет (1899–1907) Камоцкий состоял членом Комитета кассы помощи имени Я. Мяновского для людей, занимавшихся научной деятельностью. В течение трёх лет (1906–1909) он был председателем Варшавского врачебного общества, а до этого, с 1902 по 1906 год, занимал должность его вице-председателя. Кроме того, в 1913–1923 годах он был председателем Больничного совета Офтальмологического института.
Камоцкий также был одним из основателей Ассоциации врачей, входил в её правление и товарищеский суд вплоть до момента роспуска Ассоциации российскими властями.
После восстановления деятельности Ассоциации он вновь вошёл в её правление. Участвовал в создании Французско-польского врачебного общества и занимал должность его вице-председателя.
В 1908 году он стал членом Варшавского научного общества. С 1916 года входил в комиссию, созданную Отделом больниц и общественной благотворительности Управления столичного города Варшавы для разработки номенклатуры и классификации заболеваний.
В 1922 году он стал действительным членом Польской медицинской академии, почётным членом Врачебного общества и Ассоциации польских врачей.
Он также состоял членом многих зарубежных научных обществ, в том числе Гейдельбергского офтальмологического общества.
Камоцкий был награждён орденом Возрождения Польши и крестом французского ордена Почётного легиона. На протяжении многих лет входил в редакционный комитет медицинского журнала «Gazeta Lekarska». Кроме того, Валенты Камоцкий был членом Польского национального комитета (1).
В 1880 году он женился на Севери́не Юзефе Марии из рода Волóвских. У них родились три дочери.
Валенты Камоцкий умер 20 июня 1923 года в Варшаве. Похоронен на кладбище Повонзки.
## Научное наследие в офтальмологии
Всего Камоцкий оставил после себя несколько десятков научных работ в области офтальмологии.
В работе 1884 года он изложил свои наблюдения относительно местной анестезии с применением хлорида кокаина (5). Во вступлении он рассказал историю получения кристаллической формы алкалоида в 1859 году Альбертом Ниманном. Он напомнил, что Карл Коллер и Леопольд Кёнигштейн, помимо стимулирующего действия кокаина, обнаружили и его анестезирующие свойства.
После введения кокаина в конъюнктивальный мешок сначала возникало раздражение, затем наступала местная анестезия продолжительностью от 7 до 10 минут. Одновременно происходило расширение зрачка, обескровливание конъюнктивы и частичный паралич аккомодации.
В то время применение кокаина в качестве анестезирующего средства было весьма широким. Его использовали при операциях по удалению катаракты и лечении глаукомы, при удалении птеригиума, операциях на роговице. Описывались даже случаи удаления глазного яблока под местной анестезией кокаином.
Были известны сообщения о применении кокаина для консервативного лечения язв роговицы, хотя это требовало частого закапывания препарата. Помимо офтальмологии, кокаин как анестезирующее средство применялся в оториноларингологии — для обезболивания глотки и гортани, а также входил в состав свечей, назначавшихся при запорах.
В работе 1884 года Камоцкий рассмотрел строение и функции желёз Бермана (6). Исследования он проводил на гистологических препаратах слёзных желёз и слюнных желёз человека, а также млекопитающих — кроликов, собак и кошек. Желёзами Бермана Камоцкий называл секреторные железы слюнных желёз и слёзной железы, вырабатывающие слизистый секрет.
В 1884 году Камоцкий описал случай пациента с распространённым туберкулёзом сосудистой оболочки глаза (7).
Большое внимание он уделял также дегенеративным изменениям конъюнктивы. Среди них он выделял гиалинную и крахмалистую дегенерацию, а также проводил гистопатологические исследования удалённых патологических изменений (8). Он применял различные методы обработки и окрашивания препаратов. Лечение дегенеративных изменений заключалось в хирургическом удалении разросшихся тканей (9–12).
В работе 1886 года Камоцкий изложил собственные наблюдения относительно модификации хирургических методов, применявшихся при операциях по удалению катаракты (13).
Вначале он описал роговичный разрез и предложил усовершенствование метода Грефе. Он рекомендовал увеличить высоту роговичного лоскута, поскольку, по его мнению, лоскут высотой в один миллиметр при использовании этого метода способствовал выпадению радужки и дополнительно подвергал ресничное тело риску повреждения.
Он также рассматривал возможность замены лоскутного разреза линейным разрезом, затрагивающим также склеру. Такой разрез приводил к меньшему количеству воспалительных осложнений и позволял лучше соединить края раны, хотя и затруднял сам процесс удаления катаракты.
Следующим вопросом, рассмотренным в этой работе, была целесообразность проведения иридэктомии. Автор считал, что иридэктомия облегчает извлечение катаракты, снижает риск выпадения радужки во время операции, а также позволяет более тщательно очистить капсулу от остатков хрусталиковых масс.
Камоцкий рекомендовал отказаться от иридэктомии в случаях мягкой катаракты, неосложнённой зрелой старческой катаракты и катаракты, находящейся на стадии перезревания.
Другой проблемой, рассмотренной в статье, была цистотомия. Автор рекомендовал использовать цистотом Грефе или крючок Бира. Он не советовал применять для цистотомии узкий нож Грефе, поскольку, по его мнению, этот инструмент не позволял хирургу выполнять точные движения.
Камоцкий также затрагивал вопрос асептики. Он обращал внимание на то, что некоторые хирурги пренебрегали основными правилами гигиены, не мыли руки и инструменты перед операцией. Кроме того, он подчёркивал недостаточную эффективность спирта, применявшегося для дезинфекции инструментов.
Во время операции после удаления ядра хрусталика проблемой оставались остатки коркового вещества, находившиеся в капсуле хрусталика.
Их вымывали с помощью различных инструментов и веществ. В переднюю камеру глаза вводили чистую воду, растворы однопроцентной борной кислоты, а в отдельных случаях даже промывали камеру раствором дийодида ртути и спирта. Для предотвращения выпадения радужки в переднюю камеру вводили эзерин.
В 1886 году Камоцкий описал случай инородного тела внутри глазного яблока (14). Это была первая успешно проведённая в Варшаве операция по удалению внутриглазного инородного тела с помощью электромагнита.
Пациент получил травму: кусок стали застрял в хрусталике. К врачу он обратился на девятый день после ранения. При обследовании были обнаружены помутнение хрусталика и задние синехии радужки.
После выполнения иридэктомии через рану роговицы Камоцкий удалил инородное тело, находившееся внутри глазного яблока, с помощью электромагнита Хиршберга.
После заживления раны острота зрения оставалась на уровне 0,1. Камоцкий описал также второй случай удаления инородного тела, однако интенсивная травматическая катаракта не позволила восстановить зрение.
В работе 1887 года Камоцкий представил подробное описание гистопатологических изменений глаз при сахарном диабете (15).
Во вступлении он отметил, что в доступной в то время научной литературе сообщения на эту тему встречались редко. Свои исследования он проводил во время зарубежных стажировок в Гейдельберге у профессора Отто фон Беккера.
Основой исследования стал гистопатологический анализ четырёх глазных яблок людей, страдавших тяжёлой формой сахарного диабета, осложнения которого стали причиной их смерти.
Исследования начинались с определения размеров глазного яблока и входящих в его состав структур. Камоцкий изучал строение роговицы, внешний вид радужки, помутнения хрусталика, а также изменения стекловидного тела и сетчатки. Он определял концентрацию глюкозы в водянистой влаге передней камеры глаза, хрусталике и стекловидном теле.
На основании проведённых анализов он пришёл к выводу, что развитие диабетической катаракты начинается с образования внутрикapsулярных пузырьковых клеток. Впитывая воду, они набухают, одновременно размягчается ядро хрусталика и выделяются капли жидкости, занимающие пространство между волокнами ядра и корковым веществом хрусталика.
Камоцкий предполагал, что эти изменения были обусловлены гигроскопическими свойствами глюкозы, находившейся в тканях в избыточном количестве.
Большое внимание он уделил также анализу внешнего вида и структуры радужки. Это были первые описания изменений такого типа, затрагивающих радужку (3).
Он заметил, что изменения располагались исключительно в пигментном слое радужки, который был утолщён, а пигмент в нём — разрежен. Клетки этого слоя были отёчными, внутри них находились пузырьки с водянистым секретом. В периферических отделах сетчатки также можно было заметить формирующиеся кисты.
В статье, опубликованной двумя годами позже, Камоцкий продолжил анализ этой проблемы и получил подтверждение своим прежним выводам (16). На этот раз он сосредоточился главным образом на изменениях, происходивших в пигментном слое радужки.
В статье 1887 года Камоцкий рассмотрел хирургическое лечение отслойки сетчатки (17).
Применявшиеся в то время методы лечения этого заболевания включали простое прокалывание сетчатки, разрез склеры и сосудистой оболочки с выпусканием субретинального экссудата, а также предварительное дренирование глаза с помощью золотой сетчатой петли.
Однако из-за низкой эффективности эти методы не получили широкого распространения. Камоцкий был убеждённым сторонником применения иридэктомии как одного из наиболее эффективных методов лечения отслойки сетчатки.
Свою позицию он основывал на наблюдениях Друзара, который утверждал, что повышенное внутриглазное давление, возникающее на первой стадии отслойки сетчатки, необходимо снизить посредством иридэктомии.
Эти наблюдения, подкреплённые статистическими данными, были представлены на съезде французских офтальмологов в 1886 году. Друзару удалось добиться прилегания сетчатки у 18 из 40 пациентов, которым была проведена иридэктомия.
Опыт самого Камоцкого в этой области был значительно скромнее: он применил этот метод всего у двух пациентов, и улучшение удалось получить у одного из них.
В 1888 году Камоцкий описал случай кровоизлияния после операции по удалению катаракты (18).
Через пять часов после неосложнённой операции по удалению катаракты у пациентки с близорукостью возникло спонтанное массивное кровоизлияние, сопровождавшееся болью в глазу и головной болью. После кровоизлияния произошла массивная потеря стекловидного тела.
В результате последующего воспаления глазное яблоко атрофировалось. Камоцкий подробно проанализировал научную литературу, однако не обнаружил в ней ни одного сообщения, которое объясняло бы причины кровоизлияния такого типа.
Согласно существовавшим представлениям, первичным местом кровотечения являлась сосудистая оболочка глаза. Кровотечение вызывало её отслойку, что, в свою очередь, приводило к выталкиванию стекловидного тела и сетчатки за пределы глазного яблока. Сегодня такое кровотечение называют экспульсивным кровоизлиянием.
В работе 1891 года Камоцкий описал самопроизвольное прилегание отслоившейся сетчатки у девятилетней девочки после перенесённой кори (19).
Причиной отслойки было массивное воспаление сосудистой оболочки глаза. Во время офтальмологического лечения общее состояние пациентки значительно ухудшилось, кроме того, появилась сыпь.
По этой причине пациентку с диагностированной корью госпитализировали в педиатрическое отделение. Позднее она вернулась в Офтальмологический институт. Состояние её глаз значительно улучшилось: сетчатка прилегла, зрение восстановилось.
Описывая этот случай, автор ссылался на работу Отмара Пуртшера, опубликованную в ноябре 1891 года и посвящённую самопроизвольному прилеганию сетчатки у пациентки со склеритом.
Причиной самопроизвольного выздоровления считалось улучшение циркуляции лимфы внутри глазного яблока. Во время болезни лимфа в избыточном количестве накапливалась в глазном яблоке и в результате вызывала отслойку сетчатки.
В заключении своей работы Камоцкий обратил внимание на то, что лихорадочные состояния иногда способствуют лечению хронических местных воспалительных процессов.
В обширной статье, опубликованной в 1893 году, Камоцкий описал два случая пациентов с внутриглазными цистицерками (20).
В первом случае у пациента наблюдался белый рефлекс глазного дна, сетчатка была полностью отслоена, а цистицерк обнаружили в подретинальной кисте, расположенной за экватором глазного яблока.
В следующей статье, посвящённой той же проблеме, он описал пациента, у которого также произошла полная отслойка сетчатки, однако цистицерк находился в стекловидном теле (21).
В 1893 году состоялась полемика Камоцкого с Юлиушем Муттермильхом относительно наиболее оптимальных условий проведения операции по удалению катаракты (22, 23).
Камоцкий утверждал, что ход операции становится более предсказуемым и, следовательно, сама операция безопаснее для пациента, если проводить её при узком зрачке, то есть после применения эзерина.
Это противоречило мнению Муттермильха, который перед операцией рекомендовал применять атропин.
Камоцкий возражал против этой позиции, полагая, что в таком случае возрастает риск выпадения радужки, возникновения острого приступа глаукомы и повреждения радужки во время выполнения роговичного разреза.
В 1896 году Камоцкий описал технику и результаты операций по исправлению заворота век и неправильного роста ресниц (24).
В начале работы он отметил, что, несмотря на разработку многочисленных хирургических методик, ни одна из них не гарантирует достижения более удовлетворительных и устойчивых результатов.
Сам он рекомендовал вживлять фрагмент кожи или слизистой оболочки в кожу края века, чтобы отодвинуть ресницы от глазного яблока. Однако со временем пересаженная кожа снова приближалась к поверхности глазного яблока.
Кроме того, невозможно было избежать неблагоприятного воздействия слёз, которые раздражали кожу и вызывали её мацерацию.
В работе 1896 года Камоцкий описал случай саркомы сосудистой оболочки глаза, которая возникла в переднем отделе сосудистой оболочки, сместила ресничное тело, проникла через радужку в переднюю камеру и распространилась по передней поверхности радужки (25).
В месте расположения опухоли цвет радужки изменился на серо-чёрный.
Гистопатологическое исследование подтвердило происхождение опухоли из сосудистой оболочки глаза.
Помимо научных работ, в наследии Камоцкого имеются также некрологи и посмертные воспоминания, в том числе посвящённые профессору Люциану Рыделю, профессору офтальмологии Ягеллонского университета (26), и Густаву Пётровскому, профессору физиологии Ягеллонского университета (27).
Описывая научное наследие Камоцкого, необходимо обязательно упомянуть подробное изложение структуры сетчатки, представленное в учебнике гистологии под редакцией Генрика Гойера (28).
Это описание учитывало не только слои сетчатки, но и содержало более подробный анализ строения колбочек, палочек, биполярных клеток, ганглиозных клеток, а также амакриновых и звёздчатых клеток.
Среди структур сетчатки отдельно была выделена область жёлтого пятна, морфологически отличающаяся от периферической сетчатки.
## Библиография
1. Личное дело, Главная медицинская библиотека имени Станислава Конопки — Варшава, архивный шифр I 1335, Камоцкий Валенты.
2. Знамеровский А. «Родовой гербовник». Издательство Świat Książki, Варшава, 2004, с. 112.
3. Мелановский В. Х. «История офтальмологии». PZWL, Варшава, 1972, с. 377.
4. Чапельский М. «Здания Сейма и Сената». Издательство Сейма, Варшава, 2009, с. 1–134.
5. Камоцкий В. «О местной анестезии при применении хлорида кокаина». Gazeta Lekarska, 1884; 4: 933–957.
6. Камоцкий В. «О существенном значении желёз Бермана». В: Памятная книга, составленная совместными усилиями в честь уважаемого мастера, профессора доктора медицины Генрика Гойера по случаю двадцатипятилетия его плодотворной и полезной деятельности. Варшава, 1884, с. 1–13.
7. Камоцкий В. «Случай распространённого туберкулёза сосудистой оболочки глаза». В: Юбилейная книга в честь пятидесятилетней научной деятельности профессора Шокальского. Варшава, 1884, с. 325–327.
8. Камоцкий В. «О крахмалистой дегенерации конъюнктивы». Gazeta Lekarska, 1895; 25: 629–634 и № 26: 667–671.
9. Камоцкий В. «Гиалинная дегенерация конъюнктивы». Gazeta Lekarska, 1886; 19: 370–376.
10. Камоцкий В. «О гиалинной дегенерации конъюнктивы». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1890; 2: 273–277.
11. Камоцкий В. «О цветных реакциях гиалинной дегенерации». Дневник VI съезда польских врачей и естествоиспытателей в Кракове, Краков, 1891, с. 5, 8.
12. Камоцкий В. «Анатомо-патологические исследования гиалинной дегенерации конъюнктивы». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1892; 2: 326–340 и № 3: 562–575.
13. Камоцкий В. «Несколько замечаний о современной операции катаракты». Gazeta Lekarska, 1886; 34: 687–694.
14. Камоцкий В. «Применение электромагнита для извлечения кусочка железа из роговицы». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1887; 3: 513.
15. Камоцкий В. «Анатомо-патологические исследования глаз больных сахарным диабетом». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1887; 1: 1–19.
16. Камоцкий В. «Дальнейший вклад в анатомо-патологические исследования изменений глаз при сахарном диабете». Gazeta Lekarska, 1889; 34: 671–676.
17. Камоцкий В. «О хирургическом лечении отслойки сетчатки». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1887; 4: 672–673.
18. Камоцкий В. «Случай глубокого кровоизлияния после операции катаракты». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1888; 4: 681–683.
19. Камоцкий В. «Склерит, отслойка сетчатки, самопроизвольное выздоровление после перенесённой кори». Gazeta Lekarska, 1892; 28: 608–610.
20. Камоцкий В. «Об анатомо-патологических изменениях при внутриглазном цистицерке». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1893; 89: 697–706.
21. Гжибовский А. «Польское научное наследие XIX века в области исследований анатомии, физиологии и патологии сетчатки». Медицинский университет в Лодзи, Лодзь, 2010, с. 236–237.
22. Камоцкий В. «Несколько слов по поводу статьи коллеги Муттермильха: Операция катаракты без иридэктомии на глазу с расширенным атропином зрачком». Gazeta Lekarska, 1893; 44: 1169–1170.
23. Камоцкий В. «Несколько замечаний в ответ на ответ коллеги Муттермильха». В связи со статьёй доктора Муттермильха «Операция катаракты без…». Gazeta Lekarska, 1893; 45: 1196–1200.
24. Камоцкий В. «К вопросу о пластических операциях на краях век». Nowiny Lekarskie, 1896, с. 115–118.
25. Камоцкий В. «О распространении внутриглазных опухолей путём имплантации». Памятные записки Варшавского врачебного общества, 1896; 4: 1150.
26. Камоцкий В. «Покойный Люциан Рыдель, ординарный профессор офтальмологии. Посмертное воспоминание». Gazeta Lekarska, 1895; 18: 475–477.
27. Камоцкий В. «Профессор доктор Густав Пётровский». Посмертное воспоминание. Gazeta Lekarska, 1885; 3: 49–51.
28. Камоцкий В. «Орган зрения». Учебник гистологии человеческого тела под редакцией Г. Гойера-старшего. Варшава, 1901, с. 440–490.
Статья поступила в редакцию 08.11.2013 г. (1468). Принята к печати 20.12.2013 г.
## Примечания
1. Герб Елита был польским дворянским гербом. Среди его носителей были, в частности, Ян Замойский, Стефан Жеромский, Игнаций Падеревский и Рышард Качоровский. В Польше один герб мог принадлежать нескольким родам, объединявшим десятки, а иногда и сотни семей (2). Мать Камоцкого, Мария Лапиньская, пользовалась гербом Любич.
2. Карл Фердинанд фон Арльт (1812–1887) — профессор офтальмологии в Праге (1849–1856) и Вене (1856–1883). Установил, что близорукость является следствием чрезмерной длины переднезадней оси глазного яблока, а не выпуклости роговицы. Был выдающимся хирургом. Ещё до появления общего наркоза разработал метод удаления глазного яблока, занимавший около минуты.
3. Август Леопольд фон Ройсс (1841–1924) — профессор офтальмологии в Вене. Интересовался оптикой, оптометрией и нарушениями цветового зрения. Разработал собственный метод скринингового обследования для выявления нарушений распознавания цветов.
4. Фридрих Диммер (1855–1926) — профессор офтальмологии и руководитель клиники в Вене. Занимался офтальмоскопией, очковой коррекцией афакии, анатомией и физиологией жёлтого пятна.
5. Михаил Борысиевич (1849–1899) — родившийся в Польше профессор офтальмологии, работавший в Граце. Занимался изучением строения сетчатки человека и животных.
6. Юлиус Хиршберг (1843–1925) — ввёл электромагнит в практику хирургического удаления инородных тел из глазного яблока. Написал многотомную историю офтальмологии, которая и сегодня считается важнейшим трудом в этой области.
7. Фотинос Панас (1832–1903) — профессор офтальмологии, работавший в Париже. Происходил с греческого острова Кефалония, учился в Париже. Интересовался параличами глазных мышц и косоглазием, патологией слёзных путей, глаукомой и онкологией глаз.
8. Эдмон Ландольт (1846–1926) — занимался вопросами косоглазия и бинокулярного зрения, сотрудничал с Эмилем Жавалем.
9. Отто фон Беккер (1828–1890) — прошёл процедуру хабилитации в Вене, руководитель офтальмологической клиники в Гейдельберге.