komotskiy — Sat, 31 Oct 2026 22:46:35 +0300

Andrzej Grzybowski1,2, Tomasz Kazało3
1 Oddział Okulistyczny Wielospecjalistycznego Szpitala Miejskiego w Poznaniu
Ordynator: dr hab. med. Andrzej Grzybowski, prof. UWM
2 Katedra Okulistyki Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie

Streszczenie: Walenty Kamocki (1858�1923), polski okulista, lekarz naczelny Instytutu Oftalmicznego w Warszawie. Z zamiłowania histolog, embriolog oraz patomorfolog. Opisał zmiany w warstwie barwnikowej tęczówki w przebiegu cukrzycy. Tematem pozostałych
prac były zmiany zwyrodnieniowe spojówek, chirurgia zaćmy, odwarstwienia siatkówki oraz plastyka powiek, a także farmakologia
i onkologia okulistyczna. Społecznik, członek wielu organizacji i stowarzyszeń naukowych. Odznaczony Orderem Polonia
Restituta i Krzyżem Francuskiej Legii Honorowej.
Słowa kluczowe: Kamocki, Instytut Oftalmiczny, historia okulistyki.
Summary: Walenty Kamocki (1858�1923) was a Polish ophthalmologist, the chief physician at the Institute of Ophthalmology in Warsaw.
His major fields of interest were histology, embryology and pathomorphology. He described pathological lesions within the iris
pigment epithelium in diabetes. His other works concerned conjunctival degeneration, cataract surgery, retinal detachment,
eyelid reconstructive surgery as well as ophthalmic pharmacology and oncology. He was a social activist as a member of many
organisations and scientific societies. He was awarded the Order of Polonia Restituta and the Grand Cross of the National Order
of the Legion of Honour.
Key words: Kamocki, Institute of Ophthalmology, history of ophthalmology.

Życie prywatne i zawodowe Walenty Hieronim Julian Kamocki herbu Jelita1 urodził się 30 września 1858 roku w osadzie Suchy Kiekrz w powiecie rawskim na Mazowszu (1). Ojciec, Marian Feliks Kamocki, pełnił funkcję podleśnego w leśnictwie rządowym.
Walenty Kamocki po ukończeniu IV Gimnazjum w Warszawie wstąpił na Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego. Studia ukończył w 1881 roku, otrzymując dyplom lekarza cum eximia laude (ze szczególną pochwałą. Podczas studiów pracował przez rok w laboratorium chemii ogólnej Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego oraz przez trzy lata w pracowni histologicznej pod kierunkiem profesora Henryka Hoyera, zajmując się anatomią prawidłową i patologiczną oraz embriologią oka (3). W styczniu 1882 roku Kamocki został mianowany asystentem lekarza naczelnego Instytutu Oftalmicznego (był nim wówczas profesor Wiktor Szokalski), natomiast w lipcu tegoż roku został nadetatowym pomocnikiem prosektora w Katedrze Fizjologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1883 roku Kamocki otrzymał trzymiesięczny urlop, który spędził w klinice Carla Ferdinanda von Arlta2 oraz na kursach u Augusta Leopolda von Reussa3, Fridricha Dimmera4 oraz Michała Borysiekiewicza5 w Wiedniu (1).
W 1884 roku, po wyborze dokonanym na podstawie postępowania konkursowego, został nadetatowym ordynatorem Instytutu Oftalmicznego w Warszawie. W 1886 roku, w ramach sześciomiesięcznego urlopu, przebywał za granicą. Odbył wówczas staże w Berlinie u Juliusa Hirschberga6, a następnie w Paryżu pod kierunkiem Photinosa Panasa7 oraz Edmonda Landolta8, a także w Heidelbergu, w klinice kierowanej przez Otto von Beckera9 (3). W 1895 roku kandydował, bez sukcesu, na stanowisko kierownika Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego, natomiast w 1897 roku na stanowisko kierownika Katedry i Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Lwowskiego. W roku 1899 został ordynatorem etatowym Instytutu Oftalmicznego, prowadząc jednocześnie Oddział Męski, a od roku 1921 także Oddział Kobiecy. W 1913 roku Kamocki objął funkcję lekarza naczelnego Instytutu Oftalmicznego.
Oprócz pracy zawodowej Walenty Kamocki działał w licznych towarzystwach naukowych i społecznych. Od 1903 roku pełnił funkcję lekarza konsultanta Instytutu Aleksandryjsko-Maryjskiego Instytutu dla Panien. Była to żeńska szkoła średnia o antypolskim charakterze, mieszcząca się przy ulicy Wiejskiej w Warszawie, w obecnym gmachu Sejmu (4). W pierwszym roku wojny pełnił obowiązki bezpłatnego konsultanta miejskiego lazaretu dla rannych i polskiego komitetu sanitarnego. Kamocki przez osiem lat (1899�1907) pozostawał członkiem Komitetu Kasy Pomocy im. J. Mianowskiego dla osób pracujących na polu naukowym, przez trzy lata (1906�1909) był prezesem, a także wiceprezesem (1902�1906) Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Ponadto w latach 1913�1923 pełnił funkcję prezesa Rady Szpitalnej Instytutu Oftalmicznego.
Kamocki był również członkiem założycielem Stowarzyszenia Lekarzy oraz członkiem zarządu i sądu koleżeńskiego aż do momentu rozwiązania Stowarzyszenia przez władze rosyjskie.
Po reaktywowaniu Stowarzyszenia został ponownie członkiem zarządu. Brał udział w tworzeniu i pełnił funkcję wiceprzewod-niczącego Francusko-Polskiego Towarzystwa Lekarskiego.
W 1908 roku został członkiem Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Od 1916 roku był członkiem komisji powołanej przez Wydział Szpitalnictwa i Dobroczynności Publicznej Zarządu miasta stołecznego Warszawy w celu opracowania mianownictwa
i podziału chorób. W roku 1922 został członkiem czynnym Polskiej Akademii Lekarskiej, członkiem honorowym Towarzystwa Lekarskiego oraz Stowarzyszenia Lekarzy Polskich.
Był również członkiem wielu zagranicznych towarzystw naukowych, między innymi Heidelberskiego Towarzystwa Okulistycznego.
Został odznaczony Orderem Polonia Restituta i Krzyżem Francuskiej Legii Honorowej. Przez wiele lat był członkiem komitetu redakcyjnego Gazety Lekarskiej. Walenty Kamocki był ponadto członkiem Komitetu Narodowego Polski (1). W 1880 roku ożenił się z Seweryną Józefą Marią z Wołowskich, z którą miał trzy córki. Zmarł 20 czerwca 1923 roku w Warszawie. Został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim.

Dorobek okulistyczny
Ogółem Kamocki pozostawił po sobie kilkadziesiąt prac z zakresu okulistyki. W pracy z 1884 roku omówił swoje spostrzeżenia
dotyczące znieczulenia miejscowego chlorkiem kokainy (5). We wstępie przybliżył historię otrzymania krystalicznej postaci
alkaloidu w 1859 roku przez Alberta Niemanna. Przypomniał, że Carl Koller i Leopold Koningstein oprócz stymulującego działania
kokainy zauważyli jej właściwości znieczulające. Po podaniu kokainy do worka spojówkowego początkowo dochodziło do podrażnienia, po czym następowało miejscowe znieczulenie, trwające od 7 do 10 minut. Jednocześnie dochodziło do poszerzenia
źrenicy, anemizacji spojówki oraz częściowego porażenia akomodacji. Zastosowanie kokainy jako środka znieczulającego było w owym czasie bardzo szerokie. Stosowano ją w chirurgii zaćmy, jaskry, w zabiegach usuwania skrzydlika, operacjach rogówki, opisywano nawet przypadki enukleacji w znieczuleniu miejscowym kokainą. Znane były doniesienia o stosowaniu kokainy
w leczeniu zachowawczym wrzodów rogówki, chociaż wiązało się to z koniecznością częstego zakraplania. Poza okulistyką
kokaina jako środek znieczulający znalazła zastosowanie w laryngologii (w znieczulaniu gardła i krtani), była także składnikiem
czopków ordynowanych z powodu zaparć.
W pracy z roku 1884 Kamocki omówił budowę i funkcję gruczołów Bermanna (6). Badania tychże przeprowadził na preparatach
histologicznych gruczołów łzowych i ślinianek człowieka oraz ssaków (królików, psów oraz kotów). Gruczołami Bermanna
Kamocki określał gruczoły wydzielnicze ślinianek i gruczołu łzowego produkujące wydzielinę o charakterze śluzowym.

W 1884 roku Kamocki opisał przypadek pacjenta z rozlaną gruźlicą naczyniówki (7).
Wiele uwagi poświęcił też zmianom zwyrodnieniowym spojówki, wśród których wyróżniał zwyrodnienie szkliste i zwyrodnienie
mączkowate, a także badaniom histopatologicznym usuniętych zmian (8). Stosował różne techniki opracowania preparatów
i ich barwienia. Leczenie zwyrodnień polegało na usunięciu chirurgicznym zmian rozrostowych (9�12).
W pracy z 1886 roku Kamocki zawarł własne spostrzeżenia na temat modyfikacji technik operacyjnych stosowanych
w chirurgii zaćmy (13). Na wstępie opisał cięcie rogówkowe i propozycję jego udoskonalenia w metodzie Graefe�go. Proponował,
aby zwiększyć wysokość płatka rogówkowego, ponieważ zgodnie z jego opinią 1-milimetrowy płatek w ww. metodzie
sprzyjał wypadaniu tęczówki i dodatkowo narażał ciało rzęskowe na uszkodzenie. Zastanawiał się także nad zastąpieniem
cięcia płatowego cięciem linijnym, obejmującym również twardówkę. Takie cięcie skutkowało mniejszą liczbą powikłań
zapalnych i umożliwiało lepsze zespolenie brzegów rany, chociaż utrudniało sam proces usunięcia zaćmy. Kolejną kwestią poruszoną w omawianej pracy była zasadność wykonywania irydektomii. Autor uważał, że irydektomia ułatwiała wydobycie zaćmy, ograniczała śródoperacyjną możliwość wypadania tęczówki, a także umożliwiała dokładniejsze oczyszczenie torebki z resztek mas zaćmowych. Kamocki rekomendował odstąpienie od irydektomii w przypadkach zaćm miękkich, niepowikłanych zaćm starczych dojrzałych oraz nieco przejrzałych. Innym problemem omówionym w artykule była kwestia cystotomii. Autor namawiał do używania cystotomu Graefe�go lub haczyka Beera.
Nie zalecał natomiast stosowania do cystotomii wąskiego noża Graefe�go, twierdził bowiem, że narzędzie to nie umożliwia peratorowi
wykonywania precyzyjnych ruchów.

Kamocki odniósł się również do kwestii aseptyki. Zwracał uwagę, że część operatorów lekceważyła podstawowe zasady higieny, nie myjąc rąk i narzędzi przed operacją, a ponadto podkreślał niedostateczną skuteczność alkoholu stosowanego do dezynfekcji narzędzi.
Podczas zabiegu problemem po usunięciu jądra soczewki pozostawały resztki kory znajdujące się w torebce soczewki.
Wypłukiwano je, stosując różne narzędzia i substancje. Do komory przedniej podawano czystą wodę, roztwory 1% kwasu
bornego, zdarzały się nawet przypadki przemywania komory roztworem dwujodku rtęci i alkoholu. Aby zapobiec wypadaniu
tęczówki, do komory przedniej podawano eserynę.
W roku 1886 Kamocki opisał przypadek ciała obcego wewnątrzgałkowego (14). Była to pierwsza operacja usunięcia ciała obcego wewnątrzgałkowego za pomocą elektromagnesu, którą przeprowadził z sukcesem w Warszawie. Pacjent doznał urazu (kawałek stali utknął w soczewce) i w dziewiątej dobie po zranieniu zgłosił się do lekarza. W badaniu przedmiotowym stwierdzono zmętnienie soczewki i zrosty tylne tęczówki. Po wykonaniu irydektomii przez ranę rogówki Kamocki usunął za pomocą elektromagnesu Hirschberga ciało obce tkwiące w gałce ocznej. Po zagojeniu rany ostrość widzenia pozostawała na poziomie 0.1. Kamocki opisał także drugi przypadek usunięcia ciała obcego, tym razem jednak intensywna zaćma pourazowa uniemożliwiła powrót widzenia.
W pracy z 1887 roku Kamocki zawarł obszerny opis zmian histopatologicznych oczu w przebiegu cukrzycy (15). We wstępie
zaznaczył, że w dostępnym wówczas piśmiennictwie doniesienia na ten temat należały do rzadkości. Swoje badania w tym zakresie przeprowadził podczas staży zagranicznych, które odbył w Heidelbergu u profesora Otto von Beckera. Oparł je na analizie histopatologicznej czterech gałek ocznych chorych na zaawansowaną cukrzycę, której powikłania były przyczyną ich zgonu. Badania rozpoczynał od określenia wymiarów gałki ocznej i struktur wchodzących w jej skład. Badał zatem strukturę rogówki, wygląd tęczówki, zmętnienia soczewki i zmiany szklistkowo-siatkówkowe. Oznaczał stężenie glukozy w cieczy wodnistej komory przedniej, soczewce oraz w ciele szklistym.
Na podstawie przeprowadzonych analiz stwierdził, że rozwój zaćmy cukrzycowej rozpoczyna się od tworzenia się wewnątrztorebkowych komórek pęcherzykowych, które chłonąc wodę, pęczniały, przy czym jednocześnie rozmiękało jądro soczewki
i wytrącały się krople cieczy, które zajmowały przestrzeń między włóknami jądra a korą soczewki. Kamocki przypuszczał,
że zmiany te wynikały z higroskopijnych właściwości glukozy znajdującej się w tkankach w nadmiernej ilości. Dużo uwagi
poświęcił także analizie wyglądu i struktury tęczówki. Były to pierwsze opisy zmian tego typu obejmujących tęczówkę (3). Zauważył,
że zmiany te były umiejscowione jedynie w warstwie barwnikowej tęczówki, która była pogrubiała, a barwnik był rozrzedzony.
Komórki tej warstwy były obrzęknięte, znajdowały się w nich pęcherzyki z wodnistą wydzieliną. W obwodowych częściach
siatkówki dało się też zauważyć tworzące się torbiele.
W pracy opublikowanej dwa lata później Kamocki dokonał dalszej analizy ww. problematyki, uzyskując potwierdzenie dotychczasowych wniosków (16). Tym razem skupił się głównie na zmianach występujących w warstwie barwnikowej tęczówki.
W artykule z 1887 roku Kamocki omówił operacyjne leczenie odwarstwienia siatkówki (17). Stosowane wówczas metody
leczenia tego schorzenia obejmowały proste przekłucie siatkówki, cięcie twardówkowo-naczyniówkowe z wypuszczeniem
przesięku podsiatkówkowego oraz przedrenowanie oka za pomocą złotej pętli siatkówkowej. Ze względu na niewielką skuteczność
nie były one jednak powszechnie stosowane. Kamocki był gorącym zwolennikiem stosowania irydektomii jako jednej z najskuteczniejszych metod leczenia odwarstwienia siatkówki.
Swoje zdanie opierał na obserwacjach Drousarta, który twierdził, że podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, występujące
na pierwszym etapie odwarstwienia siatkówki, trzeba obniżyć, wykonując irydektomię. Obserwacje te, poparte danymi statystycznymi,
przedstawiono na zjeździe okulistów francuskich w roku 1886. Drousartowi udało się uzyskać przyłożenie siatkówki u 18 pacjentów spośród 40, u których zastosował irydektomię.
Doświadczenie Kamockiego w tym zakresie było znacznie skromniejsze: metodę tę bowiem zastosował zaledwie u 2 pacjentów, poprawę uzyskał u jednego z nich.
W 1888 roku Kamocki opisał przypadek krwotoku po operacji zaćmy (18). Pięć godzin po niepowikłanej operacji zaćmy u krótkowzrocznej pacjentki wystąpił samoistny, masywny krwotok z towarzyszącymi bólami oka i głowy. Po krwotoku doszło
do masywnego upływu ciała szklistego. W wyniku późniejszego zapalenia gałki ocznej doszło do jej zaniku. Kamocki dogłębnie
przeanalizował piśmiennictwo, nie znalazł w nim jednak żadnego doniesienia, które wyjaśniałoby przyczyny tego rodzaju
krwotoku. Dowodzono, że pierwotnym miejscem krwotoku jest naczyniówka, krwawienie wywoływało odłączenie naczyniówki,
to zaś powodowało wypchnięcie ciała szklistego i siatkówki poza gałkę oczną. Obecnie krwawienie o takim charakterze
określamy mianem krwotoku wypierającego.
W pracy z 1891 roku Kamocki opisał samoistne przyłożenie odwarstwionej siatkówki w przebiegu odry u dziewięcioletniej
dziewczynki (19). Przyczyną odwarstwienia było masywne zapalenie błony naczyniowej. W trakcie leczenia okulistycznego stan
ogólny pacjentki bardzo się pogorszył, ponadto pojawiła się wysypka.
Z tego powodu pacjentkę z rozpoznaną odrą hospitalizowano na oddziale pediatrycznym. Pacjentka wróciła do Instytutu Oftalmicznego,
stan jej oczu bardzo się poprawił, doszło do przyłożenia siatkówki oraz poprawy widzenia. Opisując ten przypadek, autor
powoływał się na pracę Othmara Purtschera z listopada 1891 roku dotyczącą samoistnego przyłożenia siatkówki u pacjentki z zapaleniem twardówki. Za przyczynę samowyleczenia uznano poprawę krążenia limfy w obrębie gałki ocznej, która podczas choroby gromadziła się w nadmiarze w gałce ocznej i w rezultacie powodowała odwarstwienie siatkówki. W podsumowaniu pracy Kamocki
zwrócił uwagę, że stany gorączkowe wspomagają niekiedy leczenie przewlekłych miejscowych stanów zapalnych.
W obszernym artykule opublikowanym w 1893 roku Kamocki omówił dwa przypadki pacjentów z wągrami wewnątrzgałkowymi
(20). W pierwszym przypadku u pacjenta widoczny był biały refleks z dna oka, siatkówka była całkowicie odwarstwiona,
a wągier został odnaleziony w torbieli podsiatkówkowej położonej poza równikiem gałki ocznej. W kolejnym artykule dotyczącym
tego samego zagadnienia opisał pacjenta, u którego również doszło do całkowitego odwarstwienia siatkówki, natomiast
wągier znajdował się w ciele szklistym (21).
W 1893 roku ukazała się polemika Kamockiego z Juliuszem Muttermilchem dotycząca najbardziej optymalnych warunków
przeprowadzenia operacji zaćmy (22, 23). Kamocki twierdził, że przebieg operacji jest bardziej przewidywalny i � co z tego
wynika � operacja jest bezpieczniejsza dla chorego, gdy przeprowadza się ją, kiedy źrenica jest wąska, a więc po zastosowaniu
eseryny. Było to niezgodne z przekonaniem Muttermilcha, który przed zabiegiem zalecał podawanie atropiny. Kamocki polemizował
z tym stanowiskiem, uważając, że występuje wówczas większe ryzyko wypadnięcia tęczówki, wywołania ostrego ataku jaskry oraz uszkodzenia tęczówki w trakcie wykonywania cięcia rogówkowego.
W 1896 roku Kamocki opisał technikę i wyniki operacji podwinięcia powiek i nieprawidłowego wzrostu rzęs (24). Na wstępie
zaznaczył, że mimo opracowania wielu technik operacyjnych żadna z nich nie gwarantuje osiągnięcia bardziej zadawalających
i trwałych efektów. Sam zachęcał do wszczepiania fragmentu skóry lub błony śluzowej w skórę brzegu powieki w celu
oddalenia rzęs od gałki ocznej. Jednak z czasem dochodziło do zbliżania się przeszczepionej skóry do powierzchni gałki ocznej.
Nie można też było uniknąć niekorzystnej roli łez, które drażniły
skórę oraz powodowały jej macerację.
W pracy z 1896 roku Kamocki opisał przypadek mięsaka naczyniówki, który powstał w przednim odcinku naczyniówki, przemieścił ciało rzęskowe, przedostał się przez tęczówkę do przedniej komory i rozlał na przedniej powierzchni tęczówki (25).
Zabarwienie tęczówki zmieniło się w miejscu guza na szaroczarne.
Badanie histopatologiczne potwierdziło naczyniówkowe pochodzenie guza.
Oprócz prac naukowych w dorobku Kamockiego znalazły się także wspomnienia pośmiertne, w tym dotyczące prof. Lucjana
Rydla, profesora okulistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (26), oraz Gustawa Piotrowskiego, profesora fizjologii Uniwersytetu
Jagiellońskiego (27).
Opisując dorobek naukowy Kamockiego, należy koniecznie wspomnieć o szczegółowym przedstawieniu struktury siatkówki
zawartym w podręczniku histologii pod redakcją Henryka
Hoyera (28). Opis ten uwzględniał nie tylko warstwy siatkówki, ale dodatkowo został uzupełniony o bardziej szczegółową analizę
budowy czopków, pręcików, komórek dwubiegunowych, komórek zwojowych, a także komórek amakrynowych i gwiaździstych.
Wśród struktur siatkówki wyodrębniony został obszar plamki różniący się swą morfologią od siatkówki obwodowej.

Piśmiennictwo:
1. Teczka osobowa, Główna Biblioteka Lekarska im. Stanisława Konopki � Warszawa, nr sygnatury I 1335, Kamocki Walenty.
2. Znamierowski A.: Herbarz rodowy. Świat Książki, Warszawa, 2004, 112.
3. Melanowski W. H.: Dzieje Okulistyki. PZWL, Warszawa 1972, 377.
4. Czapelski M.: Gmachy Sejmu i Senatu. Wydawnictwo Sejmowe, Warszawa 2009, 1�134.
5. Kamocki W.: O znieczuleniu miejscowem przy stosowaniu chlorku kokainy. Gaz. Lek. 1884; 4: 933�957.
6. Kamocki W.: O istotnem znaczeniu gruczołów Bermann�a. (w Księga pamiątkowa wspólnemi siłami spisana, najzacmiejszemu
Mistrzowi, profesorowi Doktorowi Medycyny Henrykowi Hoyerowi w dwudziestopięcioletnią rocznice mozolnej
a użytecznej pracy obchodzącemu w ofierze złożona przez wdzięcznych uczniów i przyjaciół Jego, współwłaścicieli Gazety
lekarskiej w Warszawie, K. Kowalewski, Warszawa 1884, 1�13.
7. Kamocki W.: Przypadek rozlanej gruźlicy naczyniówki (w Książka jubileuszowa dla uczczenia piędziesięcioletniej działalności
naukowej prof. Szokalskiego, Nakładem d-ra J. Talko i d-ra M. Kępińskiego, Warszawa 1884, 325�327.
8. Kamocki W.: O mączkowatem zwyrodnieniu łącznicy. Gaz. Lek. 1895; 25: 629�634 i Nr 26: 667�671.
9. Kamocki W.: Szkliste zwyrodnienie łącznicy. Gaz. Lek. 1886; 19: 370�376.
10. Kamocki W.: O szklistem zwyrodnieniu łącznicy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1890; 2: 273�277.
11. Kamocki W.: O odczynach barwnych zwyrodnienia szklistego. Dziennik VI Zjazdu Lek. i Przyr. Polskich w Krakowie, Kraków
1891, 5, 8.
12. Kamocki W.: Badania anatomo-patologiczne nad szklistem zwyrodnieniem łącznicy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1892; 2: 326�340
i Nr 3: 562�575.
13. Kamocki W.: Kilka uwag o nowoczesnej operacyi zaćmy. Gaz. Lek. 1886; 34: 687�694.
14. Kamocki W.: Zastosowanie elektromagnesu do wyjęcia kawałka żelaza z rogówki. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 3: 513.
15. Kamocki W.: Badania anatomo-patologiczne nad oczami chorych na cukrzycę. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 1: 1�19.
16. Kamocki W.: Dalszy przyczynek do badań anatomo-patologicznych nad zmianami w oczach przy cukrzycy. Gaz. Lek. 1889; 34:
671�676.
17. Kamocki W.: O leczeniu operacyjnem oderwania siatkówki. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1887; 4: 672�673.
18. Kamocki W.: Przypadek głębokiego krwotoku po operacyi zaćmy. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1888; 4: 681�683.
19. Kamocki W.: Zapalenie białkówki, oderwanie siatkówki, uleczenie dobrowolnie w następstwie przebytej odry. Gaz Lek. 1892;
28: 608�610.
20. Kamocki W.: O zmianach anatomo-patologicznych przy wągrze śródocznym. Pam. Tow., Lek. Warsz. 1893; 89: 697�706.
21. Grzybowski A.: Polski dorobek naukowy XIX wieku w zakresie badań anatomii, fizjologii oraz patologii siatkówki. Uniwersytet
Medyczny w Łodzi, Łódź 2010, 236�237.
22. Kamocki W.: Kilka słów z powodu artykułu kol. Muttermilcha: Operacya zaćmy bez irydektomii na oku atropinizowanem. Gaz.
Lek. 1893; 44: 1169�1170.
23. Kamocki W.: Kilka uwag nad odpowiedzią kol. Muttermilcha [W związku z art. dra Muttermilcha �Operacya zaćmy bez��].
Gaz. Lek. 1893; 45: 1196�1200.
24. Kamocki W.: W sprawie plastycznych operacyi na brzegach powiek. Now. Lek. 1896; 115�118.
25. Kamocki W.: O szerzeniu się nowotworów środocznych przez implatacyę. Pam. Tow. Lek. Warsz. 1896; 4: 1150.
26. Kamocki W.: Śp. Lucyan Rydel, profesor zwyczajny okulistyki. Wspomnienie pośmiertne. Gaz. Lek. 1895; 18: 475�477.
27. Kamocki W.: Prof. Dr Gustaw Piotrowski. Wspomnienie pośmiertne. Gaz. Lek. 1885; 3: 49�51.
28. Kamocki W.: Zmysł wzroku. Podręcznik histologii ciała ludzkiego, red. H. Hoyer sen. Warszawa 1901, s. 440�490.
Praca wpłynęła do Redakcji 08.11.2013 r. (1468) Zakwalifikowano do druku 20.12.2013 r.

1 Herb Jelita był herbem szlacheckim. Należał on m.in. do Jana Zamojskiego, Stefana Żeromskiego, Ignacego Paderewskiego oraz Ryszarda Kaczorowskiego.
W Polsce herb przysługiwał rodom herbowym obejmującym kilkadziesiąt, a czasem kilkaset rodzin (2). Matka, Maria Łapińska, posługiwała się herbem Lubicz.
2 Carl Ferdinand von Arlt (1812�1887) � profesor okulistyki w Pradze (1849��1856) i Wiedniu (1856�1883). Stwierdził, że krótkowzroczność jest wynikiem nadmiernej długości osiowej gałki ocznej, a nie wypukłości rogówki. Doskonały operator, przed okresem wprowadzenia znieczulenia ogólnego opracował metodę enukleacji trwającą około minuty.
3 August Leopold von Reuss (1841�1924) � profesor okulistyki w Wiedniu, interesował się optyką, optometrią, zaburzeniami rozpoznawania barw. Opracował własną metodę badań przesiewowych w kierunku dysfunkcji rozpoznawania barw.
4 Fridrich Dimmer (1855�1926) � profesor okulistyki i kierownik kliniki w Wiedniu. Interesował się oftalmoskopią, korekcją okularową afakii oraz anatomią i fizjologią plamki.
5 Michał Borysiekiewicz (1849-1899) � urodzony w Polsce profesor okulistyki pracujący w Grazu. Zajmował się budową siatkówki u człowieka i zwierząt.
6 Julius Hirschberg (1843�1925) � wprowadził elektromagnes do operacyjnego usuwania ciał obcych wewnątrzgałkowych; napisał wielotomową historię okulistyki, nawet obecnie uważaną za najważniejszą.
7 Photinos Panas (1832�1903) � profesor okulistyki pracujący w Paryżu, pochodził z greckiej wyspy Kefalonii, studiował w Paryżu. Interesował się porażeniami mięśni ocznych i zezem, patologią dróg łzowych, jaskrą oraz onkologią okulistyczną.
8 Edmond Landolt (1846�1926) � zajmował się zagadnieniami zeza i widzenia obuocznego, współpracował z Emilem Javalem.
9 Otto von Becker (1828�1890) � habilitowany w Wiedniu, kierownik kliniki okulistycznej w Heidelbergu

Walenty Hieronim Julian Kamocki (1858�1923)